[VIDEO] Xem trọng hạnh phúc của bản thân

MC: Người dẫn chương trình

T: Tara Smith

MC: Chúng ta sẽ tiếp tục chuỗi chương trình của học viện Ayn Rand (ARI) với các chuyên gia hàng đầu. Và trò chuyện với chúng ta hôm nay là chị Tara Smith.

MC: Chào chị Tara. Hôm nay chị thế nào?

T: Tôi ổn.

MC: Rất vui được trò chuyện cùng với chị. Hôm nay, chúng ta sẽ nói về hạnh phúc và chị trông có vẻ là một người phụ nữ khá lạc quan và hạnh phúc từ lúc tôi mới biết chị.

T: À, đúng vậy. Tôi có một cuộc sống vui vẻ. Tôi nghĩ rằng, về cơ bản thì tôi là một người hạnh phúc. Nhưng mà anh biết đấy, tôi nghĩ vấn đề không phải vì tính tình hay may mắn mặc dù tôi đã gặp khá nhiều may mắn trong cuộc đời. Tôi nghĩ, hạnh phúc là khả năng của việc bạn chọn cách sống cho đời mình như thế nào. Vậy mà anh lại bắt đầu câu chuyện với tôi như kiểu tôi tự khen ngợi bản thân mình thế này.

MC: À, tôi cũng thấy sai sai khi nói vậy. Kiểu như, bắt chuyện với một người nào đó mà tôi lại hỏi rằng “Trông chị hạnh phúc vậy?” hay “Chị đang hạnh phúc à?” hay “Chị có đang hạnh phúc không?” Tôi biết thật là kỳ quặc khi bắt chuyện theo cách đó và tôi đã cố tính làm vậy.

T: Ồ, tôi thực sự hạnh phúc mà. Tôi mong anh cũng hạnh phúc và hầu hết mọi người cũng được hạnh phúc.

MC: À vâng. Về cơ bản, tôi không có gì phải lo lắng trong cuộc sống cả.

T: Nhưng mà anh biết đấy, cũng cần phải nỗ lực và suy nghĩ nữa.

MC: Vâng. Vậy từ khi nào chị nhận ra hạnh phúc là một phần quan trọng của con người hay ít nhất là đã trải nghiệm được điều đó?

T: Ồ, câu hỏi này thực sự rất thú vị. Về mặt nào đó, tôi chưa bao giờ nghĩ đến điều này trước đây cả. Do đó, tôi sẽ kể cho anh những gì tôi nghĩ nhé. Tôi cho rằng, về phương diện nào đó, ngay từ khi còn nhỏ, tôi đã sớm nhận ra tầm quan trọng của hạnh phúc từ một vài hình mẫu. Nhưng sau đó, về mặt tư tưởng, tôi thực sự nghĩ về hạnh phúc nhiều hơn; đó là khoảng thời gian tôi biết đến chủ nghĩa khách quan và bắt đầu suy nghĩ về lợi ích cá nhân. “Đó là thứ quái quỷ gì vậy?” Anh biết đấy, tôi đã được nuôi nấng thành một cô gái ngoan đạo và bản thân tôi cũng là một con chiên ngoan đạo.

MC: Vâng.

T: Ý tôi là tôi đã tuân thủ mùa Chay1 và mọi nghi lễ, giáo điều.

MC: Vậy mọi chuyện đã ra sao khi chị nhận thức điều đó và những ý tưởng này lại đi ngược với những giáo điều mà chị đã được nuôi dạy?

T: À, anh biết đấy, sự thức tỉnh một mặt là do tôi đọc vài quyển tiểu thuyết của Rand và đó kiểu như là “Ồ, hay thật”, nếu anh lưu tâm thì anh hiểu được nó. Sự thức tỉnh theo kiểu như vậy. Nhưng mà, tôi đã phải suy nghĩ rất kỹ. Bởi tôi từng là một con chiên rất ngoan đạo và điều đó không dễ dàng gì và cũng chẳng nhanh chóng được. Ý tôi là, như Robert đã nói, nó có thể sẽ kéo dài trong một vài tháng. Nói như thế nào nhỉ? Ý tôi là, về mặt nào đó, việc tiếp nhận những ý tưởng đó thực sự rất khó khăn với tôi, bởi tôi rất thân thiết với cha mình, một người sùng đạo và tôi biết cái suy nghĩ không tin tưởng vào Chúa Trời sẽ không.. à, điều đó không quá mức, chỉ là tôi không thể chấp nhận được nếu cha tôi muốn cắt đứt quan hệ với tôi. Cha tôi đã không làm thế hay những điều tương tự như vậy. Song, tôi vẫn biết, chuyện đó đã khiến ông đau lòng. Anh biết đấy, giống như,

MC: Vâng.

T: giống như tôi.., tôi cũng không muốn nói nhiều về điều đó nữa. Ý tôi là, chuyện đó thực sự khó khăn. Nhưng điều mà tôi đã nhận ra là “Ồ, ý nghĩ hãy trở nên ích kỷ khi theo đuổi hạnh phúc, điều đó thực sự hợp lý.” Đó là cách mà tôi sẽ sống. Ở giai đoạn lúc bấy giờ, tôi còn khá trẻ, anh biết đấy, năm cuối cấp ba. Nhưng sau đó, tôi vào đại học, rồi chọn học theo hai chuyên ngành triết học và tốt nghiệp ngành triết học. Vì vậy, tôi đã có rất nhiều thời gian để suy ngẫm về hạnh phúc một cách sâu sắc hơn và tất cả chất liệu cũng như tính phức tạp của hạnh phúc, rồi những học thuyết đạo đức thay thế và cả những học thuyết khác nữa, nhưng...

MC: Vâng. Vậy thì chúng ta hãy nói về hạnh phúc ở mức độ đơn giản nhất. Vậy, hạnh phúc là gì?

T: Anh biết đấy, chúng ta thường hay nói về những người hạnh phúc theo cách tương đối hời hợt; mà tôi nghĩ rằng chuyện đó cũng chẳng có gì sai. Ồ, bạn hạnh phúc vì đội Lakers đã thắng hoặc bạn vui vì trời đã nắng lên sau một tuần mưa dầm dề ở California hoặc bất cứ điều gì và suy nghĩ như thế cũng bình thường. Nhưng khi chúng ta nói về hạnh phúc và khi các nhà triết học bàn về hạnh phúc, tôi nghĩ chúng ta cần nghĩ như thế này: “Nói về hạnh phúc là nói về chuyện cuộc đời của bạn như thế nào, điều kiện sống của bạn, trạng thái cuộc sống của bạn, phải không?” Chúng ta đều biết rằng giữa tất cả những bộn bề trong ngày, những lá thư hay những hóa đơn gây phiền hà, trong đó sẽ có những thông tin xấu xen lẫn thông tin tốt với mức độ và cấp độ khác nhau. Nhưng bạn vẫn cảm nhận được một cách bao quát: mọi chuyện đang diễn ra như thế nào hoặc sự chọn lựa tốt nhất, đúng chứ? “Ồ, hôm nay, tôi phải làm ba việc vớ vẩn gần như chiếm trọn thời gian của tôi nhưng tôi biết là cuộc sống của tôi vẫn tốt đẹp.” Vậy nên, khi nói về hạnh phúc với góc nhìn tổng thể là đang nói đến cuộc sống của bạn đang diễn ra như thế nào. Thực ra, tôi nghĩ hạnh phúc bao gồm rất nhiều phương diện. Ý tôi là, “Thực tế thì cuộc sống của bạn ra sao? có ổn không? Bạn có đạt được những giá trị mà mình mong muốn? Những gì bạn quan tâm có đang tiến triển không? Nếu bạn có con thì con bạn có khỏe không? Giả định là bạn quan tâm tới lũ trẻ thì lũ trẻ nhà bạn học lớp 1 thế nào? Rồi sự nghiệp của bạn tiến triển ra sao? Vấn đề sức khỏe của bạn như thế nào rồi?” Cho nên, hạnh phúc là cách mọi việc thật sự xảy đến trong cuộc sống của bạn. Nhưng nó không chỉ là về bạn.

MC: Vậy là chị đã sử dụng hạnh phúc một cách vĩ mô để nhìn nhận thế giới và hạnh phúc không chỉ là niềm vui hàng ngày.

T: Ồ, dĩ nhiên, hạnh phúc không chỉ là một ngày...

MC: Nó kiểu như là đường cơ sở ...

T: À, anh biết đấy, đó là một đường vòng cung. Cuộc sống là một...Hạnh phúc là một điều gì đó bạn làm và bạn thức dậy vào mỗi buổi sáng và sống cùng với điều đó. Và điều đó là “cuộc sống của bạn như thế nào? Quá trình sống ra sao? Nó trôi qua như thế nào và bạn cảm thấy ra sao về quá trình đó?” Cho nên, một mặt thì tôi muốn lưu ý rằng hạnh phúc có khi chỉ là tâm trạng của bạn trong một hoàn cảnh, kiểu như một ngày nào đó tôi sẽ lạc quan hơn nhưng mà đó không phải là điều tôi muốn nói. Ý tôi là, kiểu hạnh phúc mà chúng ta đang bàn luận là kiểu ổn định hơn theo thời gian. Đó là việc bạn cảm thấy như thế nào cũng như cuộc sống của bạn thực sự ra sao. Nhưng tôi muốn đề cập đến cả hai khía cạnh đó, kiểu nhận thức ở khía cạnh tâm lý về việc cuộc sống đang diễn ra tốt đẹp khi nó thực sự là vậy.

MC: Vậy làm sao để chúng ta có được hạnh phúc khi chúng ta sống trong thời đại mà thông tin lan truyền đi rất nhanh? và việc gì cũng có thể xảy đến?

T: Đúng vậy. Tôi cho rằng mọi người đều đang kiếm tìm hạnh phúc. Anh biết đấy, trong khoảng 20 đến 30 năm trở lại đây, chúng ta có những bậc thầy về hạnh phúc và cũng trong khoảng 20 đến 30 năm trước, tôi nhớ là Bhutan chính là đất nước đầu tiên đã đưa ra các chỉ số so sánh với chỉ số GNP2 , họ đo lường chỉ số hạnh phúc (GNH3 ). Và anh biết đó, các nghiên cứu này đã ra đời, và hiện tại, Đan Mạch là đất nước hạnh phúc nhất thế giới. Chúng ta có các bậc thầy về hạnh phúc, có các nhà tư vấn, chúng ta có các nghiên cứu về hạnh phúc trong lĩnh vực tâm lí học và kinh tế học v...v. Thế nên, mọi người đều đang kiếm tìm hạnh phúc. Và những nơi điển hình mà chúng ta hay nghe nhắc đến để có được hạnh phúc chính là từ Chúa Trời, từ việc trị liệu đúng. Tôi uống thuốc đúng liều thì tôi hạnh phúc, đúng không nhỉ?

MC: à, như kiểu tôi luôn bị xui xẻo.

T: Không, nó không phải là việc trị liệu mà là sự thiền định, nhỉ? Đó là việc mà bạn nên làm để có được hạnh phúc. Hoặc là, sống không cần công nghệ gì hết, và cứ sống vậy đi thì sẽ hạnh phúc. Và anh biết đấy, tôi nghĩ, có những ý tưởng đúng đắn để bạn sống theo thì đó thực sự là nền tảng cho những điều cần thiết khiến con người sống hạnh phúc. Tôi nghĩ, con người trải nghiệm nhiều cuộc kiếm tìm hạnh phúc hoặc những điều bất hạnh xuất phát từ việc cố gắng sống theo những tiền đề triết học không khả thi và không có ích gì trong đời sống của chúng ta, để rồi chúng ta tự hỏi rằng “Tại sao tôi không hạnh phúc?” và rồi chúng ta tuyệt vọng trong mớ sách tự lực 4.

MC: Vậy, theo một cách khá lạ lùng, chị có thể lập luận rằng hạnh phúc gần như là điều thứ yếu đối với một cuộc sống mà trước đó đã làm chị thỏa mãn, vì hạnh phúc là một phần của điều đó?

T: Tôi đoán là, uhm...

MC: Hay đây là một trường hợp khó phân định được cái nào đến trước cái nào?

T: Không hẳn là như vậy. Nhưng tôi sẽ nói về chuyện này và ý tôi là, nó có thể gần gần như thế. Tôi cho rằng hạnh phúc là từ đại khái có thể thay thế bằng một vài từ khác như thịnh vượng hay sống một cuộc sống đầy đủ, hoặc là khỏe mạnh. Chúng ta nói tới sự khỏe mạnh của một người không chỉ về mặt thể chất. Ý tôi là, chúng ta đều có thể đi khám bệnh và nhận báo cáo sức khỏe tổng quát, đúng không? Nhưng cuộc đời không chỉ là chuyện thân thể khỏe mạnh, đúng chứ? Thế nên, đó không chỉ là vấn đề thể chất mà còn là chuyện “bạn có vui không? bạn có hài lòng không? bạn có đang thất vọng? bạn đang buồn phiền? bạn đang lo lắng?” Đó chính là những bệnh lý về tinh thần gây cản trở đến sức khỏe tổng thể của con người. Vì thế, tôi không định tách rời chuyện khỏe mạnh với sự thỏa mãn nhưng sống một cách trọn vẹn, sống một cuộc đời mà bạn thực sự đạt được hoặc nhận ra được giá trị của mình, nhận ra được năng lực của mình và những điều tương tự như thế.

MC: Liệu rằng có thể có những người sống khác nhau mà vẫn vui vẻ hay không? Có người muốn sống một cuộc đời nhỏ bé, giản đơn, người khác lại muốn trở thành một nhà kinh doanh công nghệ hàng đầu và có mọi thứ, trong khi đó, có người lại chẳng muốn gì nhiều. Vậy thì, liệu rằng có sự khác biệt về hạnh phúc của những người này hay không?

T: Theo tôi, có rất nhiều khác biệt, không hoàn toàn, không tuyệt đối nhưng ở một phạm vi rất rộng. Anh biết đấy, hãy thử nghĩ về những người khác nhau thích làm các công việc khác nhau. Ý tôi là, so sánh giữa những người thích làm nhiều việc khác nhau và một số người lại thích sự giản đơn, một số người khác lại thích được ở cạnh người khác, nếu vào dịp cuối tuần hay thời gian rảnh, họ thích đi gặp gỡ bạn bè, muốn ra ngoài chơi và tiệc tùng, có những người lại chỉ muốn được ở một mình, đi dạo bộ hay đọc sách, đúng không? Tôi muốn nhắc lại một lần nữa: đó là những việc họ muốn làm. Do đó, tôi nghĩ sự khác biệt là hoàn toàn hợp lý nhưng thực ra, nó vẫn có giới hạn về phạm vi hoặc có những tham số, bởi vì chỉ có một vài điều chắc chắn và những điều này đã trở thành trọng tâm của toàn bộ tư tưởng về phẩm chất đạo đức của Rand. Con người có bản tính và nhu cầu; đó không phải là những thứ mà chúng ta được chọn lựa hay nếm trải. Chúng ta có nhu cầu về dinh dưỡng. Bạn có thể là người ăn chay nhưng bạn sẽ cần chất đạm, bạn sẽ cần một số chất dinh dưỡng nữa, v...v, Vậy thì sự khác biệt nằm ở chỗ đó. Chúng ta có nhu cầu về tinh thần, nhu cầu về năng suất, vì vậy, bạn có thể làm công việc của bạn rất năng suất, tôi có thể làm tốt với vai trò chuyên gia triết học, người khác có thể làm việc năng suất với vai trò y tá hoặc bất kể công việc gì để kiếm sống. Nhưng, chúng ta đang tìm kiếm một sự kết hợp trọn vẹn của những gì khiến chúng ta sống tốt, được phục vụ tốt hoặc khỏe mạnh về thể chất, cảm xúc, tinh thần, tâm lí và mọi thứ. Bạn muốn rất nhiều thứ mà mọi người bàn luận khi nói về thiền định, tôi không bất mãn với ai cả, ý tôi là thỉnh thoảng tôi vẫn đang thiền.

MC: Đúng là vậy. Chị thấy rằng một vài nhóm người hạnh phúc hơn hẳn những người khác. Vì thế, tôi muốn nói là, đối với tôi chẳng hạn, do tính chất của công việc này, tôi được tiếp xúc với nhiều người đang làm những công việc thiết thực, rồi sau đó, thức tỉnh với những việc mang tính sứ mệnh và có sức ảnh hưởng, và có được những buổi trò chuyện tuyệt vời, nói về những suy nghĩ mà với tôi, cũng giống như chị vậy, khiến tôi rất thích thú. Nhưng sau đó, tôi biết có nhiều người khác có những công việc bình thường và làm những việc lặp đi lặp lại. Tôi không có ý nói là họ không hạnh phúc nhưng chắc chắn là có một tầng lớp khác biệt như thế.

T: Đúng vậy. Anh biết đấy, tôi là một triết gia, không phải nhà sinh lý học hay kiểu như vậy, nhưng tôi thực sự cho rằng, tôi thực sự tin (từ những gì tôi đọc được): bạn có thể có chút khác biệt liên quan đến tâm tính để có thể có một cái nhìn tươi sáng hơn hoặc u tối hoặc triển vọng, tôi nhấn mạnh rằng, tôi thực sự nghĩ vậy đó. Vì thế, tôi không muốn coi nhẹ chuyện con người, về mặt tự nhiên, được sinh ra theo một cách nào đó, có các nơ ron hóa học và tất cả những thứ kiểu như vậy sẽ di truyền một vài xu hướng đưa đến các góc nhìn khác nhau. Nhưng đó chỉ là một phần trong điều mà tôi đang đề cập đến. Đó là cuộc đời bạn diễn ra như thế nào? Bạn đang làm chủ cuộc đời bạn ra sao? Vì thế, anh cũng không thể là người nhận thụ động, kiểu như “Cuộc đời tôi sẽ thế nào đây? Tôi đâu thể kiểm soát hết được cuộc đời mình, phải không?” cũng giống như kiểu “chuyện gì đang xảy ra với tôi thế này?” và “Tôi cảm thấy như thế nào về đời mình?” Bạn có đang làm chủ cuộc đời bạn một cách có ý nghĩa, theo kiểu bạn đang cố gắng đạt được những thứ có ích cho bạn, những thứ khiến bạn vui thích và điều đó khiến bạn hạnh phúc. Cuộc đời có nhiều thứ như vậy lắm. Bạn không thể kiểm soát mọi thứ trong cuộc sống. Bạn không có quyền kiểm soát tuyệt đối nhưng bạn có rất nhiều sự lựa chọn và sự lựa chọn của bạn có thể tạo ra những khác biệt rất lớn đối với quá trình sống của bạn. Thế nên, tôi cho rằng có rất nhiều người hứng thú với công việc của họ và họ có khuynh hướng hạnh phúc bởi họ đã bỏ ra rất nhiều năng lượng và nhiệt huyết dành cho công việc đó, và chính công việc là điều mà họ có thể làm, rằng họ có thể là người giỏi nhất, và đó cũng là lý do họ tiếp tục làm việc...uhm, kiểu vậy đấy.

MC: Là một người có mối liên hệ mật thiết đến các ý tưởng này, cũng như dạy và làm việc với các tư tưởng này, tôi biết rõ về điều này. Nhưng chị có bất ngờ về số người không sống một cách nghiêm túc để hướng đến hạnh phúc của mình không?

T: Lại là một câu hỏi rất hay, rất thú vị nữa đấy.

MC: Eureka. Tôi đang làm một việc có ý nghĩa.

T: À, vâng, về cơ bản thì là vậy. Anh biết đấy, tâng bốc người dẫn chương trình là một chiến lược hay đấy. Nhưng đó là sự thật. Ý tôi là, anh thực sự hỏi rất hay. Tôi có ngạc nhiên chứ, nhưng, điểm này có chút tế nhị. Theo tôi, nếu anh nói với ai đó là “bạn đang không coi trọng cuộc đời cuộc mình”, người đó sẽ phản ứng kiểu như “anh đang nói cái gì vậy?” và họ sẽ bực bội, rồi không hài lòng và, dĩ nhiên, sẽ tỏ ra kiểu như “tôi chịu trách nhiệm về cuộc đời của tôi”. Nhưng ý tôi là, để xem trọng cuộc sống của mình, xem trọng hạnh phúc và sự khỏe mạnh của mình, đòi hỏi bạn phải tốn rất nhiều tâm tư và rất nhiều, rất nhiều điều khác, không chỉ là việc đồng tình với những gì người ta nói hoặc người ta giả định hay người ta suy nghĩ. Tôi nghĩ chúng ta thường hay dễ dàng rơi vào trường hợp này, chính tôi cũng vậy. Rất dễ để bị cuốn theo những suy nghĩ số đông. Chúng ta có những quan điểm; bạn có thể thấy các quan điểm này tồn tại ở mọi nơi xung quanh bạn, trong nền văn hóa, trên phim ảnh, từ quảng cáo, hay từ bất cứ thứ gì bạn đọc được trên sách báo hay xem trên TV, rồi YouTube, đúng chứ. Đó là những gì mà theo tôi, trong tiềm thức bạn không nghĩ sẽ theo những lời đó nhưng cuối cùng bạn vẫn nghĩ theo hướng đó, và rồi hướng của cuộc đời của mình theo đúng cách như vậy. Kiểu như: “Đấy, tôi nên trở thành như thế.” Tôi thấy vài sinh viên thỉnh thoảng chọn nghề nghiệp hoặc chọn học luật hay bất cứ ngành gì mà họ cho rằng sẽ tốt. Đó là việc mà bạn phải làm. Người ta nghĩ rằng bạn phải gia nhập vào Đoàn Hòa Bình5 (Peace Corps) sau khi bạn tốt nghiệp, giống như là bạn phải trả ơn, bạn phải thế này, thế kia... Nếu bạn thực sự xem trọng hạnh phúc của mình, bạn sẽ phải nghĩ dài và sâu về việc cái gì tốt cho đời bạn bất chấp những điều đó có đáp ứng được kỳ vọng của xã hội hay các quan điểm truyền thống về cái tốt, cái xấu hay không. Nhưng, tôi nghĩ, chúng ta thường giáo dục con người theo kiểu không suy nghĩ về điều sẽ khiến bản thân hạnh phúc, mà dạy con người làm sao để trở thành người có ích cho tập thể, là người biết chia sẻ ở trường học, nhỉ? Nghĩ về việc phải cho đi như thế nào, v.v . Vì vậy, chúng ta dành rất nhiều tâm tư để hướng con người, thậm chí là trẻ nhỏ, khỏi những điều như “Bạn thực sự thích làm gì? Bạn thích điều gì? Điều gì khiến bạn phấn khích? Có phải là lớp học vẽ hay là những chuyện lịch sử xưa cũ? Đó là điều gì?” Nhưng họ không được nghĩ cho chính bản thân họ. Đó phải là những dự án tình nguyện mà họ có thể tự nguyện làm vào thứ Bảy và v.v

MC: Tôi biết một vài người đang lắng nghe và đang chờ đợi một chút xíu: chị không muốn những người trẻ trở thành người có ích cho tập thể bởi vì chị muốn có một tập thể vững mạnh à? Chị sẽ nói gì với những người này?

T: Tôi không phản đối việc xây dựng tập thể mạnh; nhưng đôi khi hay có kiểu sự thành công của tập thể là trên cả cá nhân, kiểu như tập thể quan trọng hơn cá nhân, hơn chính bản thân họ. Một tập thể tốt được hình thành bởi những cá nhân trong đó, phải vậy không? Dĩ nhiên, chúng ta đều cần và có thể hưởng lợi từ việc hợp tác, phối hợp theo nhiều cách khác nhau và biết được cách nào để hòa thuận nhưng hòa thuận không có nghĩa là phụ thuộc vào suy nghĩ của người khác. Tôi muốn có lợi ích cho chính mình nhưng cũng nhận ra tham gia tập thể này có thể tốt bởi vì tôi có những giá trị của riêng mình, anh ấy cũng có những giá trị riêng và những giá trị này cùng nhau làm nên điều rất tuyệt vời theo cách nào đó và rồi chúng ta có thể đi xa hơn bằng cách kết hợp những giá trị này hoặc kiểu tương tự thế. Nhưng anh biết đấy, điều tôi đang bận tâm là cách đào tạo con người xa rời suy nghĩ “điều gì tốt cho mình” chỉ bởi vì người ta cho rằng điều đó là ích kỉ. Bạn không được tìm kiếm, và cũng không có chỗ cho suy nghĩ điều gì là tốt cho bản thân, rằng bạn là ai đối với con người của bạn, đời sống cá nhân của bạn, con người bạn với cuộc đời chỉ kéo dài trong khoảng thời gian nhất đinh. Tôi muốn nhấn mạnh điều này. Tôi bị ám ảnh bởi cái chết như thể là tôi..., uhm, nhưng theo tôi việc suy ngẫm về một cuộc đời tốt đẹp là thực sự quan trọng. Thế nào là cuộc đời tốt đẹp đối một con người? Rồi bạn nên sống cuộc đời mình như thế nào? Bạn phải nghĩ về một thực tế rằng chúng ta được sinh ra thì đến lúc chúng ta sẽ qua đời. Và anh biết đấy, nếu may mắn, hầu hết chúng ta đều muốn một cuộc đời trường thọ, nhưng rồi cuối cùng cũng sẽ có ngày kết thúc và đó là tất cả những gì bạn có. Hãy tận dụng thời gian của bạn. “Tôi đã cố gắng để...” – đó không phải là điều chúng ta hay nói tại đám tang hay sao? Rồi khi chúng ta rời khỏi đám tang, không phải chúng ta đều sẽ nói “Ồ, bạn nên tận hưởng cuộc sống trong khi bạn đang có được nó” hay “bạn phải thực sự phải nghĩ về điều đó.” Đúng vậy, và có rất nhiều ẩn ý trong câu nói đó. Và tôi nghĩ, nhận thức cuộc đời quý giá là điều thực sự quan trọng. Làm sao bạn có thể tận hưởng cuộc đời của mình? Để làm được điều đó, bạn phải liên hệ với chính bản thân về những điều bạn muốn theo đuổi; việc đó có thể không làm cha mẹ bạn hài lòng, bất kể điều đó liên quan đến tôn giáo hay sự nghiệp, hay là cả những điều không đúng đắn nhưng bạn thực sự cảm thấy thỏa mãn với chúng. Bạn phải thành thật với chính mình nếu bạn không tìm thấy được điều gì tốt đẹp trong việc theo đuổi chúng.

MC: Đúng vậy.

T: Tôi nghĩ điều đó sẽ đem lại niềm vui, dù cho bạn ra sao đi chăng nữa, kiểu như “Tôi không thích việc này nhiều như tôi nghĩ nhưng...”

MC: Tôi thích thú với việc chị đề cập tới tập thể. Tôi biết chị là một người hâm mộ môn bóng đá, còn tôi là người hâm mộ môn bóng rổ. Vì thế, tôi sẽ lấy một ví dụ về môn bóng rổ nhé.

T: Được thôi.

MC: Câu hỏi đầu tiên của tôi, tôi sẽ bắt đầu với câu hỏi là “Có hay không những thời điểm mà việc từ bỏ hạnh phúc cá nhân ở mức độ nào đó sẽ tốt cho tập thể? Và ý tôi muốn nói là hệ quả của nó, hoặc cụ thể hơn là, nếu Michael Jordan chỉ chơi cùng với những đồng đội có cùng tham vọng và muốn thu hút mọi sự chú ý và đều muốn ghi bàn và mọi thứ.

T: Đúng thế.

MC: Đội bóng có thực sự trở nên tệ hơn và anh ấy cuối cùng chọn chơi với những người có thể từ bỏ chút xíu thành tích cá nhân, điều mà có thể làm giảm sút thu nhập và hàng loạt thứ khác, để họ trở nên vĩ đại hơn.

T: À, đúng vậy. Đó là một ví dụ hay. Tôi nghĩ những việc kiểu vậy đáng để quan tâm. Khi bạn chơi môn thể thao đồng đội...

MC: Nếu chị muốn tôi lấy ví dụ về bóng đá...

T: Không, không. Tôi nghĩ là chúng ta có thể nói về bóng rổ ... Tôi không nghĩ là tôi sẽ lúng túng về chuyện này. Một đội thể thao là một tập thể, phải không? Ý tôi là, đó là một môn thể thao, như các giải đánh đơn trong quần vợt, đúng không? Hoặc là đánh đôi trong quần vợt, hoặc là kiểu khác như chơi bóng rổ hay bóng đá. Mục tiêu hướng đến chính là sự thành công của cả đội. Và đó là điều mà người chơi môn thể thao đồng đội phải hiểu khi tham gia trong đội. Và mục tiêu này không giống với mục tiêu: làm thế nào một người như tôi, người chơi ở vị trí trung tâm hay vị trí tiền đạo, có được một bản hợp đồng khủng. Theo tôi, có thể hiểu được chuyện một cầu thủ muốn có bản hợp đồng béo bở cho năm tới chủ yếu dựa trên các thành tích cá nhân của anh ấy. Nhưng, không nên chỉ căn cứ chủ yếu vào thành tích cá nhân. Đó là môn thể thao đồng đội, phải không? Các ông chủ và huấn luyện viên của những đội khác sẽ nhận ra: “Ồ, anh ấy thật tuyệt. Anh ấy chơi rất hay nhưng đội bóng của anh ấy lại chơi không hay mỗi khi anh ấy có bóng hoặc khi anh ấy không được chơi ở đúng vị trí của mình.” Anh biết đây, “Chúng ta có những gì? Ai là người giỏi ở từng vị trí trong đội?” Bạn phải hiểu được điều đó khi bạn là một phần của đội bóng. Do đó, quan điểm của tôi là nếu bạn hiểu được mục tiêu là vì sự thành công của đội bóng, chứ không phải vì thành công của chính tôi, không phải để tôi được ký hợp đồng béo bở hoặc tương tự như vậy, thì đó không phải là sự hi sinh để tôi thực hiện việc này: “Không không, anh ấy sẽ là người ghi bàn, anh ấy giỏi nhất việc ghi bàn hoặc anh ấy có cơ hội ghi bàn tốt nhất: và v.v .”

MC: Nhưng tôi nghĩ chị sẽ tranh luận là vẫn có một vài cầu thủ đã nói “Tôi chỉ muốn giành được hợp đồng béo bở thực sự và việc thắng thua không phải là điều quá quan trọng với tôi. Tôi chỉ muốn đi đến bất kỳ nơi nào kiếm được tiền hoặc bất cứ thứ gì.” Và chị sẽ nói “Vậy thì cứ tiến về phía trước và làm như thế đi.” Có lẽ đó không phải là cách khôn khéo nhất để đạt được hạnh phúc sau cùng nhưng,

T: Ồ, cứ thử đi.

MC: Nhưng tôi không muốn anh ở trong đội của tôi bởi đây là môn thể thao đồng đội và điều đó sẽ làm xáo trộn đội bóng.

MC: Vậy, trong trường hợp nào cần giúp đỡ người khác hiểu được điều này? Bởi vì đây là chủ đề xuyên suốt khi tôi trò chuyện với những người ở học viện Ayn Rand; các nhà phê bình nói với tôi rằng “những cầu thủ đó quá ích kỉ”; chúng ta phải phân biệt sự ích kỷ hoặc “họ quá tập trung vào hạnh phúc của riêng mình”.

T: Đúng vậy.

MC: Như vậy, việc giúp đỡ người khác và những người xung quanh vận dung như thế nào trong trường hợp này?

T: Chúng ta đều ích kỉ, đó là điều chắc chắn. Điều đó có nghĩa là, một ý nghĩa thật sự, chúng ta phản đối sự hi sinh. Hi sinh vì sự tốt đẹp cho người khác không mang lại ý nghĩa gì cả. Trong nhiều trường hợp, đôi khi, giúp đỡ người khác có thể mang lại ý nghĩa nhưng đó là dành cho những người mà bạn trân trọng, chứ không phải cho người lạ vô danh. Ngày nay, bạn có thể trân trọng những người mà bạn thậm chí còn không biết họ là ai. Ý tôi là, việc đó có thể có hợp lý nếu bạn xem trọng con người nói chung và bạn thấy xót thương những người trở thành nạn nhân của sóng thần hay một số thảm họa tự nhiên khác... Chuyện giúp đỡ họ trở nên có ý nghĩa nếu bạn có khả năng để quyên tiền hay làm bất cứ việc gì, hoặc thậm chí là dành thời gian quan tâm đến sức khỏe của người khác, chứ không phải kiểu như: “Tôi đã tiết kiệm trong thời gian dài vì tôi muốn khởi nghiệp hoặc bất cứ thứ gì đại loại như thế và đây là năm mà tôi sắp thực hiện được mong muốn của mình và tôi định sẽ làm việc đó vào mùa hè này. Nhưng giờ tôi biết một hoặc một số người đang khốn khổ và tôi nên từ bỏ chuyện đó.” Ôi không, tôi nghĩ, đó chắc chắn là một sai lầm. Ý tưởng sau cùng mà mọi người thường đưa ra đó chính là nghĩa vụ thường trực. Nguyên tắc nâng cao lợi ích của người khác lên trên bản thân mình thật sự vô nghĩa. Nhưng ý tôi là, hãy nghĩ đó là trường hợp đối với người lạ. Nhiều lúc, với bạn bè hay một số thành viên gia đình mà bạn hay nghĩ về họ, chứ không phải “Ồ, lúc nào cũng vậy, bạn phải có nghĩa vụ với mọi người trong gia đình.” Không, ý tôi là, họ 6 có ý nghĩa khác nhau, đúng không? Có những người tốt, cũng có người mà bạn nghĩ là khờ khạo, như em rể tôi chẳng hạn, hoặc có thể là bất kỳ điều gì, phải không?

MC: Đúng vậy.

T: Ồ, nhưng sẽ có nhiều trường hợp bạn muốn làm, bạn nghĩ là bạn thích làm điều gì đó cho người khác, không phải như kiểu “Ồ bởi vì từ giờ anh ấy sẽ giúp tôi trong vòng 2 tuần” mà là “Chúng ta đều trong mối quan hệ mà sự sung túc của anh cũng là một phần của tôi.” Và, ý tôi là, không phải người nào cũng có mối quan hệ như vậy với bạn, nhưng trong cuộc sống có những người bạn cảm thấy gần gũi nhất, thực sự gần gũi, thực sự quan trọng và yêu thương nhất. Niềm vui của họ, theo kiểu, nếu họ trò chuyện với bạn, khi họ trở về nhà sau một ngày làm việc hoặc bất cứ những thăng trầm trong cuộc sống, bạn cảm giác như thể đó là chuyện của bạn và bạn hành xử như thể đó là việc của bạn. Vì thế, giúp đỡ những người mà bạn trân trọng nhất cũng là giúp đỡ cho chính bạn. Đó không phải là sự hi sinh. 

MC: Đúng vậy. Do đó, bạn có thể giúp người nào đó, và thông qua đó, giúp đỡ chính bạn, và không cần phải vì chính họ.

T: Chắc chắn vậy rồi. Tôi đã nói đôi điều về việc tôi đọc quyển sách viết về đức hạnh của tính ích kỉ của tác giả Ayn Rand. Tôi cũng đã nói đôi điều về những trường hợp hào phóng và làm từ thiện, anh biết đấy, với những lời mà nhiều người sẽ nghĩ là “Ôi trời ơi, không phải là Ayn Rand đã lên án những người này như thể là họ phạm tội trọng sao7 .” Không phải mọi trường hợp nhưng có nhiều người là vậy đó. Đó chính là những người có suy nghĩ chúng ta nợ người khác và chúng ta có nghĩa vụ phải trả món nợ đó, hoặc là bạn đến với thế giới này là bạn đã mắc nợ nó. Ôi không, không, không phải như vậy.

MC: Ồ, đó là một chuyển đoạn thú vị về “cách bạn đến với thế giới này để nhìn nhận nó một cách nhanh chóng từ quan điểm tôn giáo” bởi vì chị nói chị đã được nuôi dạy theo Thiên Chúa giáo,

T: Uhm.

MC: và hẳn nhiên là chị đã không còn là một con chiên tín giáo nữa rồi. Vậy còn những người sống ích kỉ (theo quan điểm “ích kỉ” mà chị muốn người khác làm nhiều hơn) thì sao? Họ có đang theo đuổi hạnh phúc mà chị cho là đúng đắn không? Và họ đang áp dụng các ý tưởng của Ayn Rand cũng như chủ nghĩa vị kỷ duy lý một cách hiệu quả nhưng vẫn là một con chiên ngoan đạo ở mức độ nào đó. Theo chị, đó có phải là cách hiểu cắt ngọn của khái niệm thế nào là một con người thực sự không?

T: À, điều đó sẽ gây tổn thương đấy. Nghĩa là, trong chừng mực mà việc bạn cố gắng đánh tráo các khái niệm không tương thích sẽ cắt xén chuyện bạn đang thực sự sống dựa trên suy nghĩ mà bạn tự cho là mình tin tưởng hoặc tin tưởng nhất. Theo tôi, ngày nay, định nghĩa hạnh phúc mà tôn giáo đề cập nói chung không phải là “về điều gì” và cũng chẳng phải là “vì điều gì”; anh biết đấy, một số tôn giáo sẽ nói là: “Ồ không, hạnh phúc mà chúng tôi mang đến cho bạn là hạnh phúc trường tồn, là sự cứu rỗi vĩnh hằng,” đúng chứ. Nhưng hạnh phúc này là ở kiếp sau, đúng chứ? Anh biết đấy, “hãy trở lại kiếp sau, rồi bạn sẽ có hạnh phúc” và một lần nữa, hãy quay về với ý tưởng: tôi không tin vào kiếp sau. Đây chính là cuộc đời mà ta đang sống. Cuộc đời này là buổi trình diễn duy nhất mà chúng ta có, là cuộc đời duy nhất để bạn sống tốt nhất có thể, giàu có nhất có thể, xứng đáng nhất có thể. Nó không đáng để dành cho người khác. Sự mưu cầu hợp lý cho hạnh phúc, sự mưu cầu ích kỉ của động vật, điều gì mới là sự ích kỉ? Bạn biết đó, kiểu như “Cô ấy nổi tiếng vì nói về sự ích kỉ.” Chúng ta đã có một cuộc trò chuyện khác về vấn đề này. Đó là sự theo đuổi hạnh phúc duy lí, sự đủ đầy mà chúng ta mong muốn ở đám cưới của mỗi người, ở lễ tốt nghiệp đại học hay khi chào đón một đứa trẻ sơ sinh. Bạn muốn mọi người có cuộc sống tốt nhất có thể. Vậy thì theo đuổi hạnh phúc chính là như vậy đó. Uhm, tôi sẽ để phần còn lại cho anh.

MC: Tôi nghĩ đó là kết thúc hoàn mỹ cho câu chuyện của chúng ta hôm nay rồi.

T: Okay.

MC: Đó là những gì mà chủ đề hôm nay hướng đến. Còn cách nào kết thúc buổi trò chuyện hay hơn được như thế chứ nhỉ? Để biết thêm về Tara, bạn có thể xem buổi trò chuyện của chúng tôi cùng với sự tham gia của Onkar Ghate trên kênh Ayn Rand.

Nguồn: ReasonVN