![[VIDEO] - Nghệ thuật và Triết học](https://thitruongtudo.vn/upload/sources/01_bai_viet/26/05/V26100.jpg)
[VIDEO] - Nghệ thuật và Triết học
Cùng với Gloria Alvarez (G), Tác giả quyển “Làm sao để giao tiếp với người bảo thủ”.
Harry Binswanger (H), Tiến sĩ triết luận và tác giả quyển “Làm sao biết được: Nhận thức luận trên nền tảng Chủ nghĩa khách quan”.
Và Onkar Ghate (O), Tiến sĩ triết luận và đồng tác giả quyển “Đồng hành cùng Ayn Rand”
Chào mừng bạn trở lại buổi học tuyệt vời này với Harry Binswanger và Onkar Ghate. Chúng ta đã khám phá về triết học, luận lý và đặc biệt là triết lý của Chủ nghĩa khách quan. Tập này với chủ đề hơi lạ, tại sao chúng ta lại nói về nghệ thuật, nghệ thuật liên quan gì đến chính trị, khuynh hướng tư bản, triết học và tất cả các chủ đề mà chúng ta đã đề cập đến? Nhưng hóa ra nghệ thuật đóng một vai trò quan trọng. Vì vậy, chúng ta hãy bắt đầu bằng cách định nghĩa “nghệ thuật” là gì?
H: Ayn Rand đã đưa ra một định nghĩa tuyệt vời về nó. “Nghệ thuật là sự tái tạo hiện thực có chọn lọc theo các phán-xét-giá-trị siêu hình học của người nghệ sĩ”. Câu hỏi đặt ra là ‘phán-xét-giá-trị siêu hình học là gì’? Và ý của bà ấy là “Giá trị sâu sắc nhất của bạn”, à hoặc thậm chí không chỉ giá trị sâu sắc nhất của bạn, nó là niềm tin sâu sắc nhất của bạn về cuộc sống mà nó định hình cho sự lựa chọn của bạn trên từng giá trị. Vì vậy, nghệ thuật thể hiện quan điểm của người nghệ sĩ về cuộc sống, về những gì cuộc sống mang lại, những gì quan trọng trong cuộc sống. Đó là cuộc sống như anh ấy nhìn thấy và nếu anh ấy là một nghệ sĩ vĩ đại, mọi thứ mà anh ấy đưa vào tác phẩm nghệ thuật, sẽ bổ sung vào thông điệp tổng thể về “đây là những gì về cuộc sống”. Đó là lý do tại sao Rand nói “tái tạo hiện thực có chọn lọc”. Bạn không chỉ đưa vào đó những thứ ngẫu nhiên xảy ra. Nếu bạn đang vẽ, bạn không chỉ vẽ bất cứ thứ gì bạn nhìn thấy, bạn thay đổi nó, bạn chọn lọc, bạn cách điệu chủ thể của mình để nhấn mạnh bản chất của sự vật, của thế giới, của con người và của chính bản thân mà bạn muốn nhấn mạnh, điều mà bạn nghĩ là quan trọng, ý nghĩa. Bạn đang nói “Nhìn này! Đây là điều trọng yếu. Cuộc sống là thế này đây.”
G: Hãy nói về vấn đề “Vì sao nghệ thuật lại nắm giữ một vai trò trong triết học?”
O: Tôi nghĩ một phần trong những gì Harry đã đưa ra đó là về niềm tin sâu sắc nhất của người nghệ sĩ. Lúc ban đầu, tôi đã ngẫm nghĩ, Harry đã nói triết học là về những câu hỏi lớn và các nghệ sĩ..., đặc biệt là những nghệ sĩ vĩ đại thực sự, họ quan tâm đến những câu hỏi lớn về cuộc sống. Một trong những cách mà Ayn Rand nói, đó là “nghệ thuật là tiếng nói của triết học” nếu bạn muốn cảm nhận được đầy đủ những gì có thật và biến nó ở dạng mà bạn có thể nhận thức và chiêm nghiệm được về những quan điểm khác nhau, về những câu hỏi lớn của cuộc sống, bạn có những loại quan điểm về thế giới ra sao. Bà ấy cho rằng nghệ sĩ đang nói với mọi người "Đây là thế giới như tôi nhìn thấy nó" và bạn phản ứng lại "vâng, đây là thế giới như tôi nhìn thấy hoặc không nhìn thấy nó". Vì vậy, ví dụ khi chúng ta nói về thế giới của Shakespeare, ông ấy đang cấy ghép bạn vào một thực tại thay thế, theo một nghĩa nào đó, hoặc một thực tại cao cấp, nơi ông ấy nói “Đây là những gì về cuộc sống này”. Và tôi thấy Shakespeare thật thú vị mặc dù tôi cho rằng, về cơ bản, thì ông ấy không đúng. Ông ấy đặt bạn vào một vũ trụ hoàn toàn thuộc thuyết tất định, đạo đức không là vấn đề thực sự, không cần biết bạn là một nhân vật tốt hay một nhân vật xấu, đều thường kết thúc bởi một ‘bi kịch Shakespeare’ - xác người la liệt; mọi người đều chết cho dù bạn có là người tốt hay xấu. Nếu bạn nghiêm túc xem xét, nó thực sự mang một thông điệp, rằng đây là những gì thực tồn, là những điều mà những tư tưởng này trỏ đến. Tôi không phải là người theo thuyết tất định, tôi cho rằng mỗi lựa chọn là đều có vai trò quan trọng, có thiện và ác, cái kết cho chúng không giống nhau. Vì vậy, tôi có một phản ứng mạnh mẽ đối với nó, một phần của nó là tiêu cực, nó không phải là cách mà tôi quan sát thế giới này. Nhưng ông ấy đang phóng chiếu một thế giới thực theo quan điểm của ông và triết học là về một thế giới quan. Điều đó tôi cho rằng là mối liên hệ sâu sắc giữa nghệ thuật và triết học.
G: Liệu tất cả các triết gia đều coi trọng nghệ thuật như Ayn Rand?
H: Không và cô biết đó, họ đã không còn viết nhiều về nghệ thuật nữa. Lịch sử của mỹ học đã kết thúc vào thế kỷ 19. Ý tôi là mỹ học, tức triết lý của nghệ thuật, đã kết thúc vào thế kỷ 19. Tôi không biết những năm gần đây của thế kỷ 21 có những tác phẩm nào mới không, tôi không rõ lắm, liệu có sự trở lại không? Anh cũng không biết hả? Tôi không theo dõi triết học hàn lâm ở thế kỷ 21 nhưng số lượng bài viết nhảm nhí được viết thật đáng kinh ngạc. Thật tuyệt, tôi từng tham gia một khóa học và nghiên cứu các lý thuyết về cái cao siêu và cái đẹp; tôi cũng từng dạy một khóa, khóa học đầu tiên tôi dạy là về nghệ thuật. Năm hoặc sáu tác giả khác nhau xem nghệ thuật là dạng thức thuần túy, nghệ thuật là phương cách giao tiếp. Họ không coi đó là tiếng nói của triết học và do đó, họ không coi trọng nó như cách chủ nghĩa Khách quan đã làm. Bà ấy cũng nói rằng nghệ thuật là phương tiện không thể thiếu để truyền đạt một lý tưởng đạo đức và đó là lý do tại sao bà ấy viết văn, không phải chỉ để giao tiếp mà là để khách quan hóa một con người lý tưởng theo quan điểm của bà. Đó là mục đích của tất cả các cuốn tiểu thuyết của bà ấy. Bà ấy trước tiên là một nghệ sĩ và chỉ đến với triết học thông qua nghệ thuật, thông qua việc muốn xác định các nguyên tắc không chỉ của nghệ thuật mà còn là của một con người lý tưởng. Bà ấy đầu tiên và trước hết là một người theo chủ nghĩa duy tâm, người muốn giới thiệu về những nhân vật anh hùng. Đó là mục đích sống của bà ấy.
G: Vậy đó là mục đích của nghệ thuật, lý do vì sao chúng ta cần nghệ thuật?
H: Để xác nhận hay chấp thuận một quan điểm của chúng ta là trọng yếu, chúng ta cần nghệ thuật. Ồ tôi đã cắt ngang phần của anh...
O: Ồ, tôi định nói, mục đích nghệ thuật đối với mỗi người sẽ khác nhau, với bà là vì bà ấy rất coi trọng đạo đức, vì vậy, để phóng chiếu quan điểm của bà ấy về thế giới là để phóng chiếu tầm quan trọng của các giá trị đạo đức, nhưng không phải nghệ sĩ nào cũng nghĩ như vậy. Tôi đã đề cập về Shakespeare, ông ấy không đi theo hướng như vậy. Thế nên, nó không dành cho ông ấy, ông ấy không cố gắng phóng chiếu một lý tưởng đạo đức, không nghĩ rằng những lý tưởng đạo đức thực sự tồn tại, chúng không quan trọng. Ông ấy muốn thể hiện một vũ trụ theo thuyết tất định và định mệnh hơn. Còn bà ấy đặt trọng tâm là phản ánh siêu hình học. Nó giống như "Đây là bản chất cơ bản của thế giới, hãy chú ý" và nó có hàm ý đạo đức. Vì vậy, nếu thế giới là "Tôi không có quyền kiểm soát cuộc sống của mình" thì tôi sẽ không có một chuẩn mực đạo đức nào nói với tôi rằng "Hãy kiểm soát!" bởi vì bạn không thể làm điều đó. Vì vậy, luôn có những hàm ý về đạo đức nhưng đạo đức không phải lúc nào cũng được đặt lên hàng đầu trong nghệ thuật. Nhưng đối với bà ấy thì nó quan trọng nhất.
G: Nếu chúng ta đồng tình như thế, vậy loại hình nghệ thuật nào có thể minh họa được triết lý xã hội của một cá nhân? Liệu có phải chăng tất cả nghệ thuật phải nói về 7 nguyên tắc, kiểu như luôn luôn phản ánh chân thực, công bằng, kiểu, nếu bạn tạo nên một tác phẩm điêu khắc...
H: Cùng phạm trù của nguyên tắc.
G: Đúng vậy
H: Giống như vai trò của các giá trị trong cuộc sống của bạn, chúng có thể không phải là ủng-hộ-sự-chân-thực nhưng vẫn phải có một số quan điểm về các giá trị; ngay cả khi quan điểm, như Onkar đã nói, rằng chúng vô nghĩa, thì vẫn phải có một quan điểm nào đó và nó sâu sắc hơn. Bản chất của nghệ thuật là trình bày “đây là những gì cuộc sống mang lại” không nhất thiết “đây là cách sống đúng đắn”. Nó có thể làm được điều đó, nghệ thuật lãng mạn làm được điều đó. Nhưng tất cả các tác phẩm nghệ thuật đều thể hiện một mô hình thu nhỏ của thế giới, của vũ trụ mà chúng ta đang sống. Ví dụ, bức họa thời trung cổ vẽ Đức Mẹ và đứa trẻ1 , bức tranh này sẽ thể hiện quan điểm rằng mọi thứ đều phẳng, thanh tao và ở mức độ cảm thụ cao hơn, nhấn mạnh các đường viền của các chi tiết, không phải không gian bên trong và không có không gian cho những chuyển động và thế giới được tái hiện không phải là thế giới mà bạn có thể sống, hoạt động và hành động; đó là nơi bạn chỉ biết quỳ xuống và thờ lạy nhưng bạn không thể làm gì được; bạn không thể thành toàn bất cứ hành động nào. Quan điểm phục hưng thể hiện trong bức tranh của thời kì đó là tái hiện mạnh mẽ. Nếu bạn đề cập đến Caravaggio2 hoặc thậm chí Botticelli3 , ông ấy đang tái hiện một cách tinh tế, với tác phẩm như chúng ta vẫn hay gọi “Venus trên vỏ sò4 ”, hay tên gốc là La Primavera, một phụ nữ khỏa thân nhô lên từ biển, đại diện cho Aphrodite5 hoặc Venus6 và các thiên sứ khác, v.v. tiến vào từ mặt phẳng. Đó là sự di chuyển chủ động, không gian đẹp đẽ và gợi cho bạn ấn tượng về một mặt khác của thế giới. Đó là một thế giới giống như câu chuyện cổ tích mà Botticelli thể hiện còn Caravaggio rất thực tế, thế giới ba chiều, sôi động và thôi thúc. Leonardo lại là người ở giữa cả hai, là cân bằng nhưng có một cảm giác thực sự về không gian sâu. Nếu xem Mona Lisa, mọi người đều biết Mona Lisa, đằng sau đầu cô ấy có phong cảnh chạy ngược trở lại, nó không phải là một mặt phẳng, đó là về một con người được bao bởi góc nhìn ba chiều tròn trịa, có cảm xúc thực và những nét riêng biệt.
Hiện nay, chính trị không còn ảnh hưởng đến bất cứ thứ gì ngoài văn học, không có chính trị trong hội họa hay âm nhạc nhưng có một thứ gì đó ảnh hưởng đến chính trị, đó là thái độ đối với cá nhân. Hội họa hoặc thậm chí âm nhạc có thể thể hiện cách tiếp cận của một cá nhân hoặc cách tiếp cận đến tập thể, ẩn danh, vô danh. Nhưng điều đó thậm chí còn vượt xa giới hạn của những gì mà nghệ thuật... Nghệ thuật bắt đầu với: thực tại có thật hoặc không có thật, có không gian mà ở đó bạn có thể hoặc không thể di chuyển. Cùng một sự việc lặp đi lặp lại hoặc đa dạng, bạn biết đó, tôi có thể ứng phó với... Có một thế giới nơi đó tôi có thể hạnh phúc hoặc không thể hạnh phúc. Bạn biết tác phẩm “Tiếng hét7 ” của Edvard Munch8 ? Nó kiểu...
G: Điều đó trả lời được câu hỏi vì sao người nghệ sĩ lại tạo ra nghệ thuật, tại sao người nghệ sĩ cần nghệ thuật. Nhưng vì sao khán giả, ví như chúng ta, cũng cần?
H: Chà, lý do tại sao chúng ta cần nghệ thuật, bởi vì bạn có thể bị chìm đắm trong những lặt vặt của cuộc sống hàng ngày và đánh mất ý nghĩa giá trị sâu sắc – điều khiến bạn hoạt động, lý do thực sự tại sao bạn sống. Bạn có thể bị choáng ngợp bởi những điều vụn vặt và thất vọng của cuộc sống hàng ngày và bạn cần phải có một nguồn cảm hứng, sự phục hồi tinh thần. Nghệ thuật mang lại cho bạn điều đó, cái mà Ayn Rand gọi là “nhiên liệu cảm xúc”. Về mặt nhận thức, nó giúp bạn hiểu và nhìn ra thực tế triết lý sống của mình để thấy nó một cách sống động, điều đó khai sáng cho bạn cũng như mang lại cho bạn nhiều cảm hứng hơn. Nghệ thuật phục vụ hai chức năng đó: chức năng nhận thức để biến triết lý cuộc sống thành hiện thực và chức năng cảm xúc để làm cho nó trở nên sống động và thúc đẩy bạn.
G: Nhưng ở những tiết trước, chúng ta đã học rằng cảm xúc có thể trở thành bảng hướng dẫn, rằng bạn cần phải chú tâm đến nó, nắm giữ nó, đồng thời cũng tìm kiếm nguồn cơn đằng sau nó. Tôi cho rằng đôi khi...
H: Tôi không cho rằng nó là “bảng hướng dẫn”.
G: Không?
H: Chúng là những tín hiệu. Tôi muốn dùng từ “tín hiệu” để nói về nó. Bạn phải hiểu được điều chúng đang cố gắng trỏ đến, cái gì là thật.
G: Vâng, đó là quan niệm của tôi về nghệ thuật. Tôi cho rằng đôi khi người nghệ sĩ sẽ bắt được tín hiệu của cảm xúc nhưng không chú tâm đến những lý do ẩn tình sâu trong nó, những điều nó thể hiện...
H: Nhưng đó không phải là nhiệm vụ của người nghệ sĩ. Nhiệm vụ của người nghệ sĩ là thể hiện được khía cạnh cảm xúc của nó.
G: Vậy nó có thể thể hiện cảm xúc tiêu cực hoặc cảm xúc mâu thuẫn hoặc kết cục của một bức tranh hạnh phúc hơn hoặc hình ảnh của một cá nhân anh hùng
H: Vâng, người nghệ sĩ nên thể hiện những gì anh ấy cảm thấy và người xem sẽ phản hồi theo cảm nhận của họ. Ayn Rand đã có một thuật ngữ cho loại cảm giác đó, là “cảm-thức- sống”, một cảm giác về cảm xúc của cách bạn hiện hữu trong thế giới như bạn đang quan sát. Đó là cảm xúc tương ứng với những gì bà ấy gọi là các phán-xét-giá-trị siêu hình học. Những ý niệm tạo ra giá trị siêu hình học, à, không, những ý niệm siêu hình học tạo ra cảm-thức-sống. G: Và, làm sao thấy cảm-thức-sống đó biểu thị ở bản thân hay người khác?
H: Rất khó để nhận ra điều đó, đặc biệt ở chính bạn vì bạn tự cho mình là đương nhiên đúng và bạn không có gì để đối chiếu. Nhưng bạn biết bạn có thể nhìn thấy nó ở đâu. Ví dụ, bạn nghe một bài hát mà bạn chưa từng nghe lại trong nhiều năm mà bây giờ chúng ta hay nghe thấy những bài hát cổ điển vàng mọi lúc trên TV hay trên radio hoặc web, nhưng nếu bạn bắt gặp một bài hát mà bạn chưa từng nghe kể từ khi 13 tuổi, “Bam!” bạn như được đưa trở lại cảm giác như khi 13 tuổi. Bạn có thể thấy, thường sẽ có một số khác biệt nhỏ trong cảm-thức-sống của bạn giữa bây giờ và lúc đó. Cảm-thức-sống không hoàn toàn không thay đổi nhưng nó thay đổi rất rất rất chậm. Bạn sẽ cảm thấy rằng bạn như được quay ngược không gian trở lại. Proust11 đã viết cả một cuốn sách mà dựa trên một mùi hương đã đưa ông ấy trở lại thời thơ ấu của mình. Những điều có ấn tượng sâu sắc nhất định trong bạn đã không được kích thích kể từ đó. Đối với những người khác, bạn hiểu được cảm-thức-sống của họ ngay lập tức, bạn thấy nó trong cách họ ăn mặc, cách họ sử dụng cơ thể của họ, cái được gọi là ngôn ngữ cơ thể là một biểu hiện của cảm-thức-sống và cách họ nói chuyện, tất cả mọi thứ khiến họ thành một cá nhân (personality), như Ayn Rand chỉ ra, đó thực sự là một chỉ dấu dẫn đến ý thức của họ về cuộc sống và trở thành con người ra sao.
G: Vâng.
O: Đó là điều họ coi trọng trong cuộc sống. Khi bạn đang nghĩ về cảm-thức-sống của chính mình, tôi nghĩ lĩnh vực nghệ thuật là lĩnh vực mà bạn thực sự tiếp xúc với cảm-thức-sống của chính mình. Một trong những những điều Ayn Rand đã chỉ ra về nghệ thuật, bạn có thể đọc một mẩu tin tức về, được rồi lại nói về Shakespeare một lần nữa, bạn có thể đọc một mẩu tin tức về một người tự tử và chưa cảm thấy có gì nhiều, thế nhưng bạn biết đó là sự thật và đây là những người có thật. Nhưng bạn có thể xem Romeo và Juliet và xem vụ tự tử trên sân khấu, cảm thấy nó rất cảm động, bi thương và bạn biết nó không phải là thật. Vậy tại sao bạn lại có phản ứng mạnh mẽ như vậy khi một điều gì đó bạn biết là không có thật? Bà ấy gọi đó là phản hồi của cảm-thức-sống bởi vì nó kích hoạt trong bạn những gì bạn cho là quan trọng hoặc không quan trọng.
G: Vậy, bạn sẽ phản ứng với nghệ thuật nếu nghệ thuật đó liên quan đến điều sâu trong bạn?
O: Vâng, đó là điều được phóng chiếu và những điều mà bạn thực sự chịu ảnh hưởng sâu sắc thuộc về những gì được phóng chiếu.
G: Vậy nó cũng gây ra những sự từ chối, ví dụ như, một trong những điều mà tôi luôn trăn trở, đó là sức mạnh của nghệ thuật thực sự rất to lớn đến nỗi tôn giáo dùng nó để điều khiển con người...Các nhà độc tài sử dụng nó để kiểm soát, kiểu như nghệ thuật là một công cụ mạnh mẽ để kiểm soát hoặc để giải phóng một con người? Vậy, trong phạm vi đó, nếu chủ nghĩa khách quan là một trong những...tôi sẽ không nói triết lý thiểu số nhưng có lẽ, có ít người theo chủ nghĩa khách quan hơn những triết lý sống khác. Có phải không có đủ nghệ thuật ngoài kia khắc họa các giá trị và nguyên tắc mà chủ nghĩa khách quan đại diện cho?
H: Không đâu. Khi có điều gì đó xuất hiện, nó tìm thấy khán giả, nó sẽ tìm thấy thị trường, vì vậy, một số bộ phim điện ảnh và truyền hình dài tập vô cùng nổi tiếng, v.v. một số trong số chúng đúng là đang nói lên mong muốn của mọi người để được xem sự vĩ đại trong nghệ thuật bởi vì họ cảm thấy rằng cuộc sống có sự vĩ đại như một khả năng có thể xảy ra; ngay cả khi họ chưa đạt được điều gì đó tuyệt vời, họ vẫn cho rằng sự vĩ đại là khả dĩ. Những bộ phim, ví dụ Casablanca12 mà mọi người đều yêu thích, Casablanca mà bạn đã xem, Casablanca cho thấy sự vĩ đại của một người đàn ông và một người phụ nữ đang yêu nhau dù họ đã đặt sai nhưng đó là điều họ tin tưởng; họ đã đặt nhu cầu chiến đấu chống Đức quốc xã lên trên hạnh phúc cá nhân của họ. Tôi nghĩ đó là một quyết định sai lầm nhưng đó là một quyết định nghệ thuật tuyệt vời. Họ đang ở trong xung đột nhưng đó là một cuộc xung đột quy mô lớn. Bộ phim yêu thích của tôi là “Nhân công kỳ diệu13 ”, với bộ phim gốc do Patty Duke thủ vai, bộ phim nói về việc khám phá tâm trí của một người: Helen Keller không thể nhìn hoặc nghe, đã được dạy cách sử dụng ngôn ngữ ký hiệu và việc đó đã mở tâm trí của cô ấy một điều cực kỳ ấn tượng. Nhưng ngay cả những câu chuyện Harry Potter và những thứ mà mọi người gắn kết, mang lại cho họ cảm giác phấn khích, có sắc màu, có thiện và ác, có kịch tính trong cuộc sống, đó không phải là cái chết của một người bán hàng, sự thê lương theo chủ nghĩa tự nhiên mà giới trí thức thích.
G: Hãy nói về, ồ xin lỗi...
O: Tôi đã định nói rằng tôi nghĩ điều quan trọng là phải đạt được, đó không phải là nghệ thuật theo chủ nghĩa khách quan, đó là về việc phóng chiếu các giá trị riêng của người nghệ sĩ và quan điểm cuộc sống của chính nghệ sĩ. Đối với tiểu thuyết của Ayn Rand, bạn có thể, và đặc biệt là đối với quyển Suối nguồn và Atlas Shrugged, bạn có thể nói: “đây là mô tả triết lý khách quan, thế giới quan của chủ nghĩa khách quan” bởi vì đó là thế giới quan của chính bà ấy, đã được xây dựng trong tâm hồn bà ấy mà bà ấy thể hiện trong nghệ thuật của mình. Nhưng có nhiều giá trị tích cực có thể được phóng chiếu trong nghệ thuật và bởi những người nghệ sĩ mà tôi không chắc họ có phải theo chủ nghĩa khách quan hay không. Nếu bạn muốn xem mặt trái của nó, bạn đang phát huy sức mạnh của nghệ thuật về mặt tiêu cực, các tôn giáo sử dụng nó, chế độ độc tài đã sử dụng nó. Ở mặt tích cực, theo bà, trường phái sử dụng nó cao nhất, ít nhất là trong văn học, là trường phái nghệ thuật lãng mạn vào thế kỷ 19 và tác giả yêu thích của bà ấy là Victor Hugo. Ông ấy cũng là nhà văn vĩ đại nhất của cuốn tiểu thuyết và những gì bà ấy coi trọng liên quan đến sự nghiêm túc mà ông ấy đã theo đuổi các giá trị. Cuộc sống, như chúng ta đã nói trước đó, là theo đuổi các giá trị. Những mâu thuẫn trong..., lấy ví dụ “Những người khốn khổ14”, những mâu thuẫn trong việc các nhân vật coi trọng giá trị của họ và theo đuổi chúng. Vì vậy, nếu lấy mâu thuẫn chính yếu giữa cảnh sát Javert và Jean Valjean - người bị kết án, bạn có thể tôn trọng Javert và những gì anh ta nói, về luật pháp và trật tự. Theo tôi, cuối cùng anh ta đã nhầm, đó chỉ là quan điểm riêng của anh ấy, nhưng anh ấy dành cả đời cho điều đó, cũng như một người khác dành cả đời họ để cải tạo bản thân và khiến bản thân thực sự có được cơ hội thứ hai. “Tôi sẽ tạo ra điều gì đó cho cuộc đời mình”. Đó là điều vô cùng tích cực. Bà ấy cho rằng đó là vai trò tích cực của nghệ thuật và đặc biệt là đối với đạo đức, đây là cách bạn trưởng thành. Bạn có thể bắt đầu học được tầm quan trọng của các giá trị, của việc thấy điều đó được mô tả trong nghệ thuật. Sau đó, bạn có quyền lựa chọn những giá trị nào là đúng đắn, những gì bạn sẽ theo đuổi. Nhưng đó chỉ là tầm quan trọng của những giá trị mà chủ nghĩa lãng mạn nhấn mạnh.
G: Hãy định nghĩa “Chủ nghĩa lãng mạn”, bởi vì đa phần mọi người khi nhắc đến “chủ nghĩa lãng mạn” đều nghĩ đến những điều mang sự đa tình. Khi tôi chưa từng đọc “The romantic manifesto15 ”, tôi đã nghĩ rằng quyển sách cũng giống như quyển “The selfish path to romance” (tạm dịch: con đường vị kỷ đi đến sự lãng mạn). Hãy làm rõ như thế nào là “chủ nghĩa lãng mạn”?
H: À, chủ nghĩa lãng mạn, một lần nữa tôi có thể cung cấp cho bạn định nghĩa của Ayn Rand bởi vì bà ấy đã định nghĩa mọi thứ. “Đó là một trường phái nghệ thuật dựa trên sự thừa nhận quyền sở hữu ý chí tự do của con người”. Đó là trường phái nhấn mạnh sự lựa chọn các giá trị và hệ quả..., điều này không phải một phần của định nghĩa, đây là tôi đang nói, hệ quả của việc chọn các giá trị thuộc loại A hoặc các giá trị thuộc loại B. Nếu bạn chọn các giá trị của tự do và khai phóng, bạn muốn theo đuổi chúng, kết quả là nếu việc bảo vệ quyền tự do yêu cầu bạn từ bỏ tình yêu của bạn, ít nhất trong khoảng thời gian vài năm, thì bạn làm điều đó. Đó là Casablanca. Tác phẩm nghệ thuật mà tôi nghĩ đến (và theo tôi, bà ấy sẽ đồng ý) có cảm-thức-sống gần nhất với bà ấy: đó là "Cyrano de Bergerac16 ". Và đó là được yêu, đó là chủ nghĩa lãng mạn, thuộc chủ nghĩa lãng mạn đỉnh cao.
G: Nhưng với tôi thì có vẻ như chủ nghĩa lãng mạn, đó là một từ đồng nghĩa với việc hy sinh tình yêu lãng mạn?
H: Không, không, vì nghệ thuật của bà ấy, nghệ thuật của riêng bà, không có sự hy sinh nào cả, không có sự hy sinh tình yêu lãng mạn nào.
G: Nhưng ví dụ như Francisco17 hy sinh tình yêu của mình dành cho Dagny18 để theo đuổi...
H: Không, không, anh ấy nói đó không phải là một sự hy sinh mà anh ấy nhận ra rằng anh ấy không thể có...khi cô ấy gặp Galt19. Rất đau lòng bởi vì tôi yêu Francisco nhưng khi cô ấy gặp Galt, cô ấy không thể trao cho Francisco tình yêu mà cô ấy có thể đã trao trước đây bởi vì bây giờ cô ấy biết một người nào đó gần gũi hơn với linh hồn của mình, bởi vì Galt...Dagny, cô ấy rất triết học. Cô ấy rất triết học. Cô ấy là một nhà tư tưởng và...Ví dụ, cô ấy bỏ xa Rearden 20 , cô ấy có quan hệ tình cảm với Rearden nhưng cô ấy triết học hơn nhiều so với Rearden. Cô ấy hiểu được vấn đề của anh ấy là gì và Galt là một triết gia. Anh ấy là những gì Ayn Rand nghĩ về...; bà ấy nghĩ về bản thân như Dagny. Bà ấy đã phóng chiếu Dagny từ chính mình. Đó là điều bà ấy muốn, bà ấy muốn một người như Galt mặc dù chồng của bà giống Francisco hơn. Tôi không thể phản biện thêm nữa nhưng bà ấy có sở thích riêng của mình và bà ấy không bao giờ coi bất kỳ nhân vật nào của bà ấy phải hy sinh tình yêu của họ vì bất cứ điều gì. Hãy để tôi cho bạn một ví dụ tại “diễn đàn hội nghị Ford21 ”, một lần gần cuối đời, bà ấy được hỏi về “tất cả những thành tích của bà, bà coi điều gì là vĩ đại nhất” và bà ấy nói rằng “đó là việc kết hôn”. Bà ấy là người tôn thờ con người, tôn trọng nam giới; theo bà, đó là vai trò nữ tính, là sự ngưỡng mộ đối với các giá trị nam tính, sức mạnh nam tính, ưu thế giới tính, không phải trí tuệ mà là giới tính; và vì vậy, bà ấy sẽ không chấp thuận sự lựa chọn của Rick trong Casablanca nhưng đó là một lựa chọn nghệ thuật tuyệt vời. Nếu bạn kết thúc nó theo cách nào khác, nó sẽ đáng thất vọng.
G: Đó chính xác là điều tôi muốn nói về chủ nghĩa lãng mạn. Khi chúng ta nói về những câu chuyện lãng mạn của thế giới, nó luôn là Romeo và Juliet, Casablanca, hay Titanic
H: Tôi hiểu ý bạn, tất cả chúng đều bi kịch.
G: Chúng đều kết thúc với bi kịch
H: Đều là kết cục bi thảm, bởi vì, theo bà ấy, đó là bởi vì đạo đức của lòng vị tha. Vị tha đòi hỏi một con người vĩ đại phải bị hạ gục theo một cách nào đó, ít nhất là không có được hạnh phúc. Ví như Cyrano22 cũng chết mà không có Roxane23, điều đó hoàn toàn đau lòng ngay trong cảnh cuối cùng. Tôi thậm chí còn rơi nước mắt khi tôi nghĩ về điều đó; bởi vì anh ấy không vị kỷ. Nhưng đó là triết lý của Rostand24: sự hy sinh lớn hơn hành động vị kỷ nên nó phải như vậy. Khi chấp nhận lý thuyết vị tha, kết cục chắc chắn sẽ xảy ra là bi kịch. Nếu không như vậy, nghĩa là đã có điều gì đó sai lệch, như thể “Này, sao bạn lại hạnh phúc, đáng nhẽ bạn phải hy sinh”.
G: Điều này thay đổi như thế nào với dẫn nhập vào tình yêu lãng mạn, đây cũng là điều mà bà ấy ca ngợi và bà ấy thực sự đã kết nối chủ nghĩa tư bản với tình yêu lãng mạn trong khi trước đây chỉ là “hôn nhân sắp đặt vì chính trị”?
H: Vâng, đó là một ý hay.
O: Theo tôi, đó là một mối liên hệ sâu sắc hơn. Chủ nghĩa lãng mạn xuất hiện như là một trường phái nghệ thuật vào thế kỷ 19. Đó là văn học, bạn có thể nói về hội họa và âm nhạc nhưng tôi nghĩ văn học và âm nhạc là hai khía cạnh nổi trội nhất của trường phái này, đưa bạn có hướng tiếp cận mới đối với nghệ thuật. Điều này được coi là mang tính cá nhân cao. Nếu bạn nghĩ trong âm nhạc, thời kỳ cổ điển của Mozart25 và của Haydn26 , mọi thứ nghe có vẻ giống nhau rất nhiều. Đây là hình thức mà chúng ta phải sử dụng và đây là cách chúng ta sáng tác, phải là ‘kiểu phần27 này đi kèm với loại cấu trúc này’. Bước vào thế kỷ 19, nó còn nhiều hơn thế nữa, những lời phê bình được tự do tuôn ra. Các nghệ sĩ cá nhân tạo ra dạng thức nghệ thuật mới, nghệ thuật "Giao hưởng thơ”, nếu chúng ta đang nói về âm nhạc giao hưởng, nhưng ngay cả bản giao hưởng, ý tôi là Beethoven28, nhân vật tiên phong của chủ nghĩa lãng mạn, thay đổi toàn bộ bản chất của bản giao hưởng. “Bạn có thể làm tất cả những điều mới mẻ”. Ông ấy đang làm điều đó bởi vì với tư cách là một cá nhân, “Tôi cần phải thay đổi các hình thức để có thể thể hiện những gì tôi muốn thể hiện”. Nên, bạn có được sự thăng hoa thực sự của cá nhân và sự thể hiện giá trị cá nhân của chính mình. Bạn nhận được điều đó trong nghệ thuật và tôi nghĩ bà ấy cũng cho rằng tình yêu cũng sẽ tương tự như vậy. Bà ấy cho rằng xu hướng tư bản là tốt. Nên, bạn đạt được chủ nghĩa cá nhân29 trong nghệ thuật, trong tình yêu và trong kinh tế. Ở thế kỷ 19 nơi chủ nghĩa cá nhân hiện diện trong tất cả những điều này. Cá nhân có thể tiếp nhận trách nhiệm trong mối quan hệ lãng mạn của mình: Kết hôn bởi vì tình yêu chứ không phải vì đó là một cuộc hôn nhân sắp đặt để đạt được chuyển nhượng tài sản, điều có lợi cho hai gia đình. Chúng ta làm điều đó, nó mang tính cá nhân cao. Bà ấy nghĩ như vậy, khi khen ngợi xu hướng tư bản, nó không chỉ bao gồm hệ thống sản xuất tiền và vật chất mà đó là hệ thống của chủ nghĩa cá nhân và tất cả những giá trị tinh thần không tồn tại trước đây được xuất hiện. Con người có thể nhận ra chúng trong một hệ thống tư bản.
G: Bà ấy tự gọi mình là một người theo chủ nghĩa hiện thực lãng mạn; và với những gì chúng ta đã nói đến, chủ nghĩa lãng mạn là sự thể hiện của việc con người sở hữu ý chí riêng mình, chinh phục các giá trị của bản thân. Điều đó có thể hoặc chuyển sang bi kịch như tất cả các tiểu thuyết lãng mạn hoặc theo cách của bà ấy đã làm, điều mà bà ấy gọi là chủ nghĩa hiện thực lãng mạn với tiểu thuyết của mình. Vậy điều đó có nghĩa là gì?
H: Không phải là về bi kịch hay kết thúc có hậu, phần chủ nghĩa hiện thực là để phân biệt cách tiếp cận của bà ấy với cách của những người khác, những tiểu thuyết như “Quo Vadis30” và Samuel Taylor Coleridge31 và thậm chí cả Edgar Allan Poe32, tất cả đều là những người lãng mạn nhưng đã thiết lập những câu chuyện của họ hoặc trong một thế giới tưởng tượng hoặc trong quá khứ xa xôi hoặc trong một ngôi nhà kinh hoàng nào đó - đối với Poe. Nó không phải là thế giới thực, nó sẽ không giống như, nếu bạn đọc Suối nguồn, mở đầu bằng buổi lễ tốt nghiệp tại một trường học ở Massachusetts vào năm 1922. Kết thúc ngay sau chiến tranh thế giới thứ hai khi bà ấy hoàn thành cuốn tiểu thuyết. Như Atlas Shrugged, nó không được thiết lập trong thế giới “ngày nay”, nó lấy bối cảnh thế giới mà bà ấy gọi là “ngày kia”. Nó nói về thành phố New York và và những tòa nhà trong đó, đường sắt và những người có công việc mà chúng ta nhận ra. (G: Vậy, đó là hiện thực). Hiện thực đó là ở thời đại của chúng ta, trong thế giới thực. Nó không phải hiệp sĩ trong áo giáp sắt hay những trận chiến, cũng không phải là những con rồng như trong một số tiểu thuyết khoa học, bối cảnh tiểu thuyết khoa học viễn tưởng. Nó là thế giới mà tất cả chúng ta đều quen thuộc và công nhận nhưng đó là thế giới được nhìn nhận về những gì thiết yếu, những gì quan trọng, không phải những ngày thường nhật, không phải sự buồn tẻ, không phải kiểu thông thường, không phải lát cắt của cuộc sống mà là sự vĩ đại trong thế giới ngày nay. Và đó là lý do tại sao bà ấy nói rằng bà ấy không thể viết phần tiếp theo cho Atlas Shrugged bởi vì bà ấy không thể ở trong thế giới của những năm 60 và 70, bà ấy không thể tưởng tượng những sự kiện anh hùng xảy ra ở đó vì văn hóa của Mỹ, ít nhất, đã bị thiết lập để chống lại nó.
G: Điều gì khiến bà ấy là một nhà văn giỏi? Ồ, tôi xin lỗi, Onkar.
O: À, tôi nghĩ rằng nó giống như có một mối liên hệ giữa những câu chuyện này, những bi kịch mà lòng vị tha đóng một vai trò lớn. Tôi nghĩ, về vấn đề hiện thực lãng mạn, đó là lòng vị tha nhưng ở một hình thức khác. Đó là ý niệm và nó trở lại với tôn giáo rằng lý tưởng thuộc về một không gian khác nào đó. Không phải thiên đường hay trái đất mà là thiên đường ở một không gian khác, không ai biết nó sẽ xảy ra như thế nào. Và nếu bạn là một nghệ sĩ quan tâm đến việc phóng chiếu các giá trị và lý tưởng, bạn không biết cách sắp xếp chúng trong thế giới này. Bởi vì lý tưởng thường gắn liền với không gian khác nào đó và chúng ta có thể thiết lập nó trong quá khứ xa xôi và...
G: Kiểu siêu nhân hoặc vâng
H: Ở một thiên hà xa, rất xa.
O: Và bà ấy rất khác thường. Tôi chỉ có thể thực sự nghĩ rằng chỉ có Victor Hugo, người có một số điểm tương đồng với điều này, như "Những người khốn khổ" diễn ra ở thế kỷ 19. (H: trong tất cả tiểu thuyết của ông). À, vài cuốn tiểu thuyết, tôi cho rằng, có một số khá cách biệt trong việc ông ấy đối mặt với hiện thực, nhưng có lẽ ông là người tương đồng nhất với Ayn Rand.
H: Có một quyển nói về bối cảnh trước thời ông ấy cả trăm năm, quyển “The man who laughs33 ”. Quyển “Ninety-three” lấy bối cảnh 50 năm trước thời ông ấy, nhưng đó là xã hội Pháp.
O: Bà ấy lo lắng, như bà ấy nói, “những vấn đề trong thời đại của bà”, nhưng phóng chiếu lý tưởng liên quan đến điều này. Do đó, “Suối nguồn” được thiết lập theo bối cảnh nước Mỹ đương đại. (H: Nhà thờ Đức Bà Paris34). Vâng, thời Trung cổ, tác phẩm “Nhà thờ Đức Bà Paris”. Nó được thiết lập ở hiện tại nhưng đó là sự phóng chiếu của “điều này là lý tưởng mà chúng ta có thể đạt được” nhưng chúng ta có thể tiến đến điều đó trong thế giới thực tại. Và đó là một Ayn Rand rất đặc biệt.
G: Vậy đó là điều khiến bà ấy trở thành một nhà văn giỏi?
O: Đó là một phần của những gì tạo nên một nhà văn thú vị.
H: Điều gì khiến bà ấy trở thành một nhà văn giỏi? Đó là có năng khiếu về ngôn ngữ. Bà ấy học tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai. Nên mỗi khi học một thuật ngữ, bà ấy phải học một cách có ý thức ý nghĩa của nó hơn là chỉ đơn thuần tiếp thu nó. Chẳng hạn, bà ấy đã hỏi tôi một lần “flake35 là gì?”. Bà ấy đã từng nghe thuật ngữ “flake”. Bà ấy không bằng lòng chỉ nghe mọi người sử dụng... và hiểu đại khái như vậy, mà bà ấy muốn biết thuật ngữ này thực sự có nghĩa là gì. Bà ấy luôn nhạy cảm với từ ngữ. Nên, với tư cách là một người có phong cách riêng, bà ấy rất rõ ràng, chính xác. Một điều khác là, từ khi còn nhỏ, bà ấy luôn cố gắng để hiểu bản chất điều gì làm cho mọi thứ trông giống như cách-chúng- là để bà ấy có thể mô tả chúng. Bà ấy luôn nhạy cảm với những gì liên quan đến lĩnh vực văn học. Bà ấy đọc rất nhiều, chẳng hạn như đọc các vở kịch của Shakespeare khi vẫn còn ở Nga, khi còn là một thiếu niên. Bà ấy đã được đọc rất nhiều và bà ấy khuyên nên vậy. Bà ấy đã đưa ra một khóa học về viết tiểu thuyết. Bà ấy khuyên bạn... Nếu bạn đọc và cho rằng một điều là tốt, hãy hỏi điều gì làm cho nó như vậy, điều gì làm cho nó tốt? Nếu bạn đọc một cái gì đó mà bạn nghĩ rằng điều này là tồi tệ, hãy hỏi điều gì khiến nó trở nên tồi tệ? Bà ấy nhận ra một cách có ý thức các nguyên tắc đằng sau mọi thứ và rồi mọi thứ hiện ra. Như một nhà soạn nhạc tuyệt vời, nghe các nhà soạn nhạc khác và “ồ tôi thích điều đó, làm sao anh làm được điều đó, ồ, phải rồi, tôi hiểu những gì anh đã làm”, và bạn không cần phải sao chép nó, nó trở thành một phần của bạn. Bạn thể hiện nó theo dạng thức của riêng bạn. Đó là cách bà ấy phải trở thành... nhưng... tại sao chúng ta nói rằng bà ấy là một nhà văn tuyệt vời? Văn học được đánh giá bởi ‘cốt truyện’, ‘xây dựng tính cách nhân vật’, ‘phong cách’ và một yếu tố nữa là ‘chủ đề’. Bà ấy đã có...Trên tất cả các chủ đề, và sự tích hợp của những thứ mà chủ đề đó có. Ở đây, có một vấn đề rộng hơn mà tôi nên nói trước. Có hai nhận định khác nhau mà mọi người luôn nhầm lẫn về nghệ thuật. Một là, “cái này có tuyệt vời với tư cách là nghệ thuật?” và hai là, “cái này liệu có đúng, liệu nó có phải là quan điểm cuộc sống của tôi mà tôi cho là đúng hoặc sai?”, một đánh giá về mặt triết học. Hai điều đó là rất khác nhau. Ví như Tolstoy36, ông ấy đã làm rất tốt trong việc trình bày một quan điểm xấu về cuộc sống, quan điểm xấu về mặt triết học nhưng bạn phải phục tùng và đầu hàng và bạn không thể hạnh phúc, đừng bao giờ nhắm đến hạnh phúc vì bạn sẽ thất vọng. Bạn có thể không đồng ý với một triết lý nhưng tác phẩm đã hoàn thành rất tốt. Mọi thứ trong câu chuyện làm sáng tỏ ý nghĩa đó. Tôi không đồng ý với siêu hình học mà ông ấy đưa ra ở đó nhưng đó vẫn là nghệ thuật bậc nhất37 . Điều này xảy ra nhiều hơn là chiều ngược lại38 . Hầu hết các tác phẩm nghệ thuật tuyệt vời mà tôi không tán đồng nhưng tôi vẫn có thể trân trọng nó với tư cách là tác phẩm nghệ thuật vĩ đại. Vì vậy, ‘chủ đề’ là một yếu tố mà bạn sử dụng để đánh giá sự tuyệt vời của nghệ thuật. Đó là một chủ đề lớn? Đó là một chủ đề tuyệt vời, hay đó là một chủ đề rất nhỏ? Một tác giả mà tôi thích là Neville Shoot39 , với chủ đề là ‘ngay những người bình thường cũng có thể có tính cách tốt, thuần khiết’. Bạn có thể tìm thấy sự tốt đẹp ở những người bình thường. Đó không phải là một chủ đề quy mô quá lớn nhưng ông ấy đã làm rất tốt với nó. Nếu bạn có một chủ đề thách thức hơn như ‘vũ trụ đang mở ra để đạt được thành tựu và con người có thể biết điều đó nếu lựa chọn đúng’; đó là chủ đề của bà ấy, thì bạn sẽ nhận được nhiều vấn đề hơn bởi vì bạn đang cố gắng làm một việc khó hơn. Và nếu bạn thành công với việc đó, bạn đã tạo ra một thành tựu lớn hơn.
G: Hay tiểu thuyết gia người Mỹ, như Mark Twain40 hoặc Louisa May Alcott41 , trong những câu chuyện của họ, họ sẽ miêu tả giá trị gì...
H: Mark Twain khá thú vị... Tôi đã có một cuộc tranh cãi dữ dội với giáo sư ở Berkeley, người đã rất tức giận khi tôi nói rằng Atlas Shrugged là cuốn tiểu thuyết vĩ đại nhất trong lịch sử ngôn ngữ tiếng Anh và ông ấy đã bị xúc phạm vì điều đó. Tôi hỏi ông ấy: “ông nghĩ cuốn tiểu thuyết vĩ đại nhất trong lịch sử tiếng Anh là gì?”. Ông ấy nói Huckleberry Finn42 . Huckleberry Finn không phải là một cuốn tiểu thuyết vĩ đại, nó có thể là một câu chuyện hay và nó có một số điều thú vị nhưng tôi cảm thấy chán với nó, đó không phải là chuẩn mực, tôi đọc khoảng 50 hay 80 trang và đã muốn quay lại đọc tiếp nhưng tôi chưa từng đọc lại. Bởi vì nó không cho thấy một siêu hình học. Nó không có mọi thứ được tích hợp để tạo ra điểm thuyết phục và loại bỏ nội dung ngẫu nhiên. Có hàng loạt thứ ngẫu nhiêm trong đó. Vậy, điều thứ nhất là mọi thứ được chọn để thêm vào chủ đề, điều còn lại là tính cách nhân vật, có là những nhân vật đáng nhớ được phác họa bằng tông màu mạnh và họ đại diện cho các khía cạnh khác nhau của chủ đề? Tiểu thuyết của Ayn Rand luôn làm rõ điều đó, các nhân vật là một trong những những điều nổi bật nhất và mọi người đã nhận xét rằng “với tôi, nhân vật của bà ấy có vẻ còn thật hơn so với những người xung quanh tôi”. Đó là một phản ứng phổ biến. Tiếp đến là ‘cốt truyện’, và cốt truyện của bà ấy thật tuyệt vời. Ý tôi là hầu hết các tiểu thuyết ngày nay thậm chí không có cốt truyện. Họ chỉ ghi chép một loạt các sự kiện, điều này xảy ra, rồi điều kia xảy ra và điều khác xảy ra, và cứ thế, không phải quá tệ sao? Casablanca có một cốt truyện hay, Atlas Shrugged có một cốt truyện tuyệt vời và Suối nguồn có một cốt truyện hoàn hảo. Tất cả các tiểu thuyết của bà ấy, đã được nghĩ cốt truyện từ khi bà còn nhỏ. Bà thậm chí còn đưa ra, trong khóa học viết của mình, một công thức nhỏ về cách xây dựng cốt truyện bằng cách sử dụng một trong những cuốn tiểu thuyết của Victor Hugo như một nguyên mẫu hoặc khuôn mẫu. Ông ấy cũng là người viết cốt truyện tuyệt vời. Chúng ta còn có ‘phong cách’. Và phong cách, trước hết, phải phục vụ chủ đề sao cho rõ ràng. Nên, về mặt phong cách, yêu cầu đầu tiên là sự rõ ràng. Và bà ấy viết với độ chính xác cao, và không chỉ vậy, bà ấy không đi đến những điều trừu tượng cho đến khi đã thảo luận những điều cụ thể. Khi bà ấy mô tả một cái gì đó, bà ấy sẽ bắt đầu với những điều cụ thể thuộc tri giác và tái tạo thực tại của nó, sau đó rút ra ý nghĩa trừu tượng của nó theo cách mà bạn thậm chí không nhận ra rằng bạn đang bị thao túng, rất rất khéo léo. Người ta tấn công tác phẩm của bà ấy: “ồ, bà ta viết tiểu thuyết rác rưởi”. Tôi nghĩ, phần nào đó, họ chỉ là chống lại những gì bà ấy nói, họ phản đối nội dung, họ không muốn mọi người đọc tác phẩm của bà, nên họ tấn công.
G: Tôi cho rằng khi đang đọc tác phẩm của bà ấy, bạn có hai lựa chọn hoặc là bạn tự nhận ra mình giống những phản anh hùng như James Taggart43 và điều đó gây khó chịu
H: Vâng, nhân vật phản diện.
G: Hoặc bạn tự nhận ra mình giống các anh hùng hoặc ít nhất là bạn... H: Vâng, nhưng hãy khách quan một chút, tôi có thể đọc một tác phẩm văn học cánh tả và nghĩ rằng nó hay. Tôi chưa thực sự đọc “The grapes of wrath44” nhưng tôi nghĩ tôi sẽ tìm thấy đạo đức trong đó. Một số tác phẩm văn chương cánh tả tuyệt vời khác là gì? Steinbeck45 thời kỳ đầu nhưng tôi không nghĩ chúng quá hay.
O: Tôi không nghĩ đến nó quá nhiều về mặt chính trị, tôi nghĩ theo hướng triết học hơn. Ý tôi là, tôi có thể đọc Shakespeare, những người theo thuyết tất định mà tôi hoàn toàn không đồng tình, nhưng tôi nghĩ đó là một tác phẩm nghệ thuật tuyệt vời. Nó thể hiện được kỹ năng thực sự, ý tôi là ông ấy có năng lực viết những vở kịch như cách mà ông ấy đã viết.
H: Tôi sẽ cho bạn một ví dụ. “Chúa là người chăn dắt tôi, tôi sẽ không tham muốn. Ngài kéo tôi nằm xuống, bên cạnh dòng nước tĩnh lặng và đưa tôi đến đồng cỏ xanh tươi”. Nó không chính xác hoàn toàn... Nó thật nên thơ. Toàn bộ, đó là một triết lý kinh khủng. Tôi không muốn kẻ chăn dắt nào. Tôi muốn sống cuộc sống của riêng mình. Tôi không cần người chăn dắt, tôi không cần bị dẫn đến dòng nước. Tôi tự đi đến cửa hàng 7-1146 và mua một ít nước nếu tôi muốn. Bạn biết đó, nó sai về mặt triết học nhưng nó rất đẹp. Nếu kẻ thù của Ayn Rand thành thật nói “à, đó là một thông điệp khủng khiếp, về sự ích kỷ, nhưng nó là một tác phẩm hay” thì tôi có thể tôn trọng họ rất nhiều.
O: Tôi chỉ... Tất cả những điều Harry đưa ra về lý do tại sao Ayn Rand là một nhà văn vĩ đại, tôi hoàn toàn đồng ý với những gì anh ấy đưa ra. Một điều tôi thực sự muốn nhấn mạnh, đó là sự xây dựng tính cách nhân vật và sự kết hợp giữa cốt truyện với chủ đề. Sẽ rất khác thường nếu đọc một cuốn tiểu thuyết và nghĩ rằng “nhân vật này thực sự mạnh mẽ, thực sự có thật nhưng lại chưa bao giờ gặp ai đó như thế này”. Bất kỳ ai đọc Suối nguồn, bạn chưa bao giờ gặp một nhân vật như Howard Roark bởi vì từ một khía cạnh nào đó, anh ta không làm bất cứ điều gì phi thường cả. Anh ta không cần những trận chiến, không phải là tướng trong quân đội, không phải là siêu anh hùng. Thế nhưng, anh ấy là nhân vật anh hùng nhất mà tôi nghĩ rằng bạn có thể đã gặp trong văn học. Tất cả những gì anh ấy đã làm là sống cuộc sống của chính mình, chỉ vậy. Nên, chỉ là bà ấy rất độc đáo, và rồi có một sự kết hợp của các chủ đề rất sâu sắc. Như trong Atlas Shrugged, chúng ta đã nói về điều này trước đó. Bà ấy gọi “chủ đề là vai trò của luận lý trong cuộc đời của con người”. Đó là một chủ đề siêu triết học và bạn có một cuốn tiểu thuyết trong đó bạn có những tên ăn chơi, những tên cướp biển bí mật đi lang thang trên biển và một cuộc tấn công, hay sự kết hợp của những thứ này mà mọi người hay thấy trong chính kịch âm hưởng47. Đó là những gì bạn tìm thấy ở Hollywood, sự kết hợp của kiểu hành động với ý nghĩa triết học sâu sắc mà bạn không tìm thấy ở đâu khác ngoài tiểu thuyết của Ayn Rand hay Victor Hugo. Một lần nữa, tôi nghĩ rằng một sự kết hợp mà ông ấy có thể kịch tính hóa những chủ đề thực sự sâu sắc.
G: Theo tôi, đối với những người nói rằng “tôi không phải là chuyên gia nghệ thuật, tôi không biết đánh giá thế nào về một bức tranh hay một vở kịch, giống như, tôi không biết gì về nghệ thuật”, hãy hiểu biết điều này, hiểu biết về tầm quan trọng của cảm-thức-sống, nếu bạn nắm được những nguyên tắc này, thì khi bạn quay trở lại viện bảo tàng hoặc bạn đi xem phim, điều này sẽ mang lại cho bạn một công cụ tuyệt vời (ít nhất nó đúng với tôi) để đánh giá nghệ thuật theo một cách khác bởi vì tôi hiểu nó theo một nghĩa mà... họ thậm chí còn không dạy điều này trong các trường nghệ thuật.
H: Tôi rất vui vì bạn đã nói điều đó, bởi vì tôi đã có trải nghiệm giống hệt như vậy khi tôi độ 16, 17, tôi đã đến châu Âu trong một chuyến du lịch dành cho sinh viên và tôi đã nhìn thấy tất cả những bức tranh tuyệt vời, như trần Nhà nguyện Sistine và tôi kiểu “vậy thì sao?”. Bạn biết đấy, không có ý nghĩa gì với tôi. Năm sau đó, tôi đã học được triết lý khách quan của nghệ thuật. Đó là nghệ thuật mà người nghệ sĩ đang nói rằng “đây là cuộc sống như tôi thấy”. Sau đó tôi đã quay trở lại châu Âu, dĩ nhiên là tôi đã tham quan lại. Tôi đã từng nhìn thấy chúng trong sách và “trời ơi, bạn biết đấy, giờ tôi hiểu rồi”. Mặc dù tôi đa phần vẫn không thích chúng nhưng “chúng thực sự đang nói lên điều gì đó và tôi có thể cảm nhận được”. Có rất nhiều bức tranh không nói lên điều gì nhưng có một số bức tranh có được tiếng nói rất mạnh mẽ.
G: Harry và Onkar, cảm ơn hai ông rất nhiều vì bài giảng về nghệ thuật này, tôi nghĩ rằng mọi người đang xem sẽ có nhiều câu hỏi hơn. Vậy, hai ông có đề xuất điều gì cho những người muốn biết thêm về cảm-thức-sống, về triết lý khách quan trong nghệ thuật?
H: Có một cuốn sách tên là "The romantic manifeso" mà bạn đã đề cập. Ba bài tiểu luận đầu tiên, cuốn sách này được tạo thành từ các chương nhỏ rất dễ hiểu, ba chương đầu tiên đã thực sự cho bạn một nền tảng rồi. Ngoài ra thì toàn bộ cuốn sách cũng rất hấp dẫn và một số người còn yêu thích nó hơn bất kỳ tác phẩm nào khác.
O: Bà ấy đã viết... bà ấy có một khóa học, tôi nghĩ Harry đã nói trước đó, về cách viết tiểu thuyết. Khóa học đó đã được chỉnh sửa và làm thành sách gọi là "The art of fiction". Nó cũng rất thú vị và bạn sẽ thấy được bà ấy đã chăm chút cho từng tác phẩm của mình như thế nào.
H: Lấy một đoạn văn trong Atlas Shrugged và ai đó đã thách thức bà ấy nói những gì đang diễn ra trong đoạn văn đó. Đó là một đoạn văn mô tả Dagny đang ngồi ở cửa sổ căn hộ của cô ấy, nhìn ra thành phố New York. Bà ấy phân tích nó, khoảng tầm một trang rưỡi và nó là kiểu: “thực ư? Ồ, tôi đoán vậy, tôi chưa bao giờ nghĩ về nó”. Và bạn đã hấp thụ nó mà không biết tất cả các nghệ thuật ẩn trong nó. Đó là một phân tích hấp dẫn.
G: Lần nữa, cảm ơn Harry, cảm ơn Onkar. Tôi hy vọng rằng cuộc thảo luận này sẽ giúp khán giả của chúng ta nhìn nghệ thuật với một góc nhìn khác và cảm-thức-sống khác. Và nếu đây là tập đầu tiên mà bạn xem, thì chúng tôi đã thực hiện một loạt bài đề cập đến năm nhánh của Triết học. Nghệ thuật chỉ là một trong số đó. Vì vậy, nếu bạn muốn truy cập, hãy nhấp vào bên dưới, bạn sẽ truy cập được vào các tập đó. Cảm ơn các bạn rất nhiều.
Nguồn: Reason Việt Nam