[VIDEO] Hạnh phúc duy lí

Vậy, chúng ta đã xem xét tính vị kỷ duy lí, chủ yếu bằng cách phân biệt vị kỷ với những gì thường bị nhầm lẫn với nó. Tiếp theo tôi sẽ đưa ra một bức tranh tích cực hơn về tính vị kỷ; cụ thể bằng cách khám phá những gì nó mang lại cho bạn: phần thưởng; lợi ích cá nhân trở thành hiện thực; và hạnh phúc.

Hạnh phúc là một khái niệm quen thuộc, được nói đến một cách tự nhiên và được con người theo đuổi như một lẽ hiển nhiên. Tuy nhiên, phần lớn hiểu biết của mọi người về hạnh phúc đều không rõ ràng. Hạnh phúc là sự vị kỷ duy lí trong hành động, trong cảm xúc, trong mức độ và cấu trúc trải nghiệm của bạn. Một cuộc sống vị kỷ duy lí là một cuộc sống hạnh phúc. Vì vậy, phần này không thực sự là một chủ đề riêng biệt với sống ích kỷ, vì đó cũng là sống hạnh phúc. Điều đó rõ ràng phụ thuộc vào những thứ nằm ngoài tầm kiểm soát của bạn: những điều tồi tệ xảy ra với người tốt, những điều tồi tệ thường xảy ra với người lý trí, đức hạnh.

Tuy nhiên, tôi nghĩ, điều quan trọng là nhìn nhận hạnh phúc theo đúng bản chất của nó bởi một vài lý do. Thứ nhất, như hầu hết các mục tiêu, hình ảnh của chúng ta về mục tiêu càng cụ thể, cơ hội để hành động đúng đắn và đạt được mục tiêu càng lớn.

Ngoài ra, như đã thấy trong phần trước, sự vị kỷ và lợi ích cá nhân là một thành tựu. Chúng đòi hỏi hoạt động được suy tính cẩn thận. Người vị kỷ phải lý trí trong cả cách theo đuổi lợi ích cá nhân lẫn cách hình thành lợi ích cá nhân. Người đó phải tìm ra điều gì sẽ tạo nên cuộc sống tốt nhất cho họ. Họ phải xem xét tất cả các khía cạnh và khả năng của nó: chúng sẽ ảnh hưởng lẫn nhau như thế nào, hay ăn khớp với nhau như thế nào.

Họ phải suy nghĩ toàn diện: không chỉ việc lâu dài, không chỉ việc trước mắt, nói chung là 360 độ, cả kinh độ và vĩ độ, tất cả các chiều kích và toàn bộ trải nghiệm cuộc sống của họ. Hơn thế nữa, tôi nghĩ, lý do phải xem xét bản chất thật sự của hạnh phúc, là vì bạn không chỉ đơn giản trở về với hạnh phúc, vì bạn không tình cờ vấp phải nó. Nó không phải là một bộ phim được ghép từ những tập phim độc lập, từ những phân cảnh riêng rẽ. Hạnh phúc của con người đòi hỏi một kế hoạch, một tầm nhìn sáng suốt và việc đánh giá cao vai trò của các giá trị cụ thể và ý nghĩa của chúng đối với hạnh phúc trọn vẹn của bạn.

Ví dụ, tình bạn đặc biệt này nuôi dưỡng tâm hồn tôi như thế nào, nó mang lại cho tôi những gì; sở thích này mang lại gì cho tôi và nó lấy đi của tôi những gì, nó đòi hỏi ở tôi những gì. Lý lẽ là, như John Galt nói, lý lẽ là phương tiện sinh tồn của con người. Và lý lẽ là phương tiện hạnh phúc của con người. Vì vậy, chúng ta phải hiểu được bản chất của hạnh phúc để lên kế hoạch thật tốt cho việc theo đuổi nó.

Trong 20 năm qua, một lĩnh vực nghiên cứu mới đã xuất hiện - nghiên cứu về hạnh phúc. Đó thực sự là một lĩnh vực liên ngành được theo đuổi bởi các nhà tâm lý học, các nhà kinh tế học, thần kinh học, các nhà quy hoạch đô thị, các nhà quản lý ở Washington. Mọi người ngày nay còn thuê những “chiến lược gia” về hạnh phúc. Tôi đã thấy một bài báo, tôi nghĩ là trong phần kinh doanh của tờ “The Times”, viết về vấn đề này: Chiến lược gia hạnh phúc, một cố vấn cá nhân về hạnh phúc của bạn. Trong vài năm gần đây, ít nhất là một thập kỷ gần đây, nhiều quốc gia tự hào về một điều gì đó – một chỉ số đo lường tương tự như tổng sản phẩm quốc nội (GDP), về hạnh phúc. Vì vậy, bây giờ có các chỉ số hạnh phúc, và một số quốc gia như Bhutan sẽ tự hào nêu cao khẩu hiệu “hãy đến với Bhutan”, hay “hãy đến với Thụy Điển hay Đan Mạch”. Tôi nghĩ rằng bạn sẽ thật sự hạnh phúc ở Đan Mạch; nếu bạn muốn hạnh phúc hơn, bạn có thể ở Bhutan hoặc một nơi nào khác. Nhưng ý tôi là, hạnh phúc theo “mốt”. Tốt thôi. Bạn biết đấy, khi các tạp chí như Magazine Covers nói về hạnh phúc như vậy, cũng thú vị.

Điều này thật tuyệt, đúng chứ? Ý tôi là, một mặt, bạn hạnh phúc, và bạn chấm dứt lên án việc mưu cầu hạnh phúc là ích kỷ. Nhưng như bạn có thể hình dung, những quan niệm lệch lạc về hạnh phúc có xu hướng chi phối các cuộc thảo luận như vậy.

Công thức hạnh phúc không nằm trong những cuốn sách kỹ năng hay trong các loại dược phẩm (đúng loại dược phẩm); hay trong kỹ thuật thiền đúng cách. Vâng, những điều này có thể hữu ích vì, ồ, được rồi, tôi nghĩ rằng tất cả những yếu tố này thật sự có thể có tác dụng tích cực. Nhưng, về cơ bản, hướng dẫn về hạnh phúc nằm ở đạo đức, ở một triết lý đạo đức hợp lý, nhằm mục đích hướng dẫn bạn trên con đường đến với hạnh phúc.

Những đức tính đạo đức chính, mà tôi đã nói đến trong phần một, là một phương tiện để thành công và để có một cuộc sống tốt đẹp, hạnh phúc. Sống và tuân theo những đức tính này mỗi ngày: trung thực, công lí, chính trực,... Đây là những gì tạo nên hạnh phúc. Vậy đây là chương trình hành động có trong tài liệu của bạn.

Những gì tôi sẽ làm là phác họa về hạnh phúc như sự vị kỷ trong hành động, trong thực tế và kết quả. Đầu tiên tôi sẽ giải thích một vài đặc điểm quan trọng của nó, khá ngắn gọn, chỉ là phác họa. Sau đó, chúng ta sẽ xem xét bản chất của hạnh phúc và tính khách quan của nó, những vấn đề thường xuyên gây tranh cãi. Tiếp theo, tôi sẽ xem xét hai đức tính của vị kỷ (chỉ hai trong số các đức tính) là trung tâm của hạnh phúc: kiêu hãnh và năng suất, phản ánh các chiều kích tinh thần và vật chất của một cuộc sống tốt đẹp. Cuối cùng, chúng ta sẽ trở lại với sự ích kỷ của việc mưu cầu hạnh phúc.

Vậy hạnh phúc là gì? Đây là mục số 1. Một lần nữa, tôi sẽ không đưa cho bạn một công trình giải phẫu có hệ thống và chuyên sâu về đề tài này, mà chúng ta chỉ khảo cứu một vài đặc điểm then chốt. Hãy bắt đầu với câu hỏi: hạnh phúc là gì? Chà, đó không phải là một vật thể, một thực thể như đồng hồ, hay một tấm bảng, hay một khung ảnh trên bệ lò sưởi, đúng chứ? Hạnh phúc - Đó là một quá trình, đó là một điều kiện. Đó là một điều kiện của quá trình sống. Hạnh phúc không phải là trạng thái tĩnh cuối cùng mà là trạng thái phát triển. Hạnh phúc nằm trong hành động: Hành động đúng đắn, lành mạnh, phục vụ cuộc sống của bạn. Đó là một điều kiện được đánh dấu bởi hoạt động hiệu quả của tất cả các hệ thống, tất cả các khía cạnh của một hệ thống. Thi thoảng được đánh dấu bởi tất cả các hệ thống hoặc ý tưởng đang hoạt động hiệu quả.

Hãy nghĩ lại về đứa trẻ đó, đứa trẻ mà chúng ta đã nói đến trong phần một, đúng chứ? Khi nó lớn lên, và trải qua tất cả các giai đoạn nắm, bò, đi, nói, v.v. Đôi khi chúng ta nói “Ôi Johnny bé nhỏ đang lớn lên, Johnny đang phát triển.” Và những gì đứa trẻ đang làm là tham gia vào một quá trình chủ động, đó là “phát triển” – một từ mà tôi thường sử dụng để nói về hạnh phúc. Đó là một quá trình tích cực.

Đứa trẻ đang sống, đang phát triển tốt đẹp trong tất cả các giai đoạn cơ bản và quan trọng nhất của nó. Vì vậy, một lần nữa, hạnh phúc là điều kiện mà quá trình sống có thể có. Một đặc điểm quan trọng khác của hạnh phúc, đó là điểm b trong tài liệu. Bạn không thể chuyển giao nó, bạn không thể trao hạnh phúc của bạn cho người khác. Bạn có thể giúp đỡ người khác bằng những cách rất thực tế, hữu hình và hiệu quả, nhưng bạn không thể làm cho người khác hạnh phúc. Tôi không thể làm cho bạn cảm thấy tích cực về cuộc sống của bạn, hoặc trong cuộc sống của bạn. Tôi không thể làm cho bạn cảm thấy thỏa mãn, hoặc hài lòng. Và tôi không thể bắt bạn làm những điều đúng đắn. Tôi không thể dẫn dắt cuộc sống của bạn theo hướng tốt đẹp, thịnh vượng hơn.

Hãy suy nghĩ...Giả sử bạn đang học chơi cờ, và tôi là người hướng dẫn bạn. Và bạn vẫn đang học cách chơi, bạn chỉ mới ở những bước đầu tiên của quá trình đó. Nhưng bạn biết đấy, bạn chơi một ván cờ với ai đó, và tôi đã chỉ cho bạn tất cả những nước đi tốt nhất. Nhưng bạn chưa lĩnh hội được, phải không? Vậy nên bạn sẽ không hài lòng ngay cả khi bạn thắng ván cờ đó. Hạnh phúc, điều tôi đang cố nhấn mạnh ở đây là: hạnh phúc là một đề xuất tự-thực-hiện. Hạnh phúc là một sản phẩm tự tạo. Nó là chức năng của cách bạn hành động. Nó đến từ bên trong. Đó là trải nghiệm bạn cảm nhận trong việc đạt được giá trị của mình. Trong ví dụ này là học tập và trở nên giỏi hơn trong môn cờ vua.

May mắn ngẫu nhiên là một điều thật tuyệt vời. Nó thật đáng yêu, thật thú vị, được chứ? Ví như một tấm séc nhỏ mà bạn bất ngờ nhận được từ Amazon, từ một khoản thanh toán hợp pháp với ai đó. Thật tuyệt, đó là một khoản thu hoạch nhỏ. Mười một đô la, một tuần rưỡi trước, bạn đã kiếm được bao nhiêu? Dù sao thì cũng thật tuyệt. Nhưng đó không phải là bản chất của hạnh phúc. Chúng tôi sẽ lo lắng cho bạn nếu nó đúng là vậy, chúng tôi sẽ thực sự nghĩ rằng, “Gần đây cậu ấy đang thực sự nghèo”.

Theo đuổi hạnh phúc không phải là vấn đề thức dậy và nói, “Hộp thư của mình hôm nay có gì nhỉ? Có điều gì tốt đẹp sẽ xảy ra hôm nay chăng?” Không. Nhưng trở lại điểm quan trọng, một hàm ý của hạnh phúc “tự-thực-hiện” và “tự tạo” là: nếu đó là sự thật, nếu hạnh phúc không phải là điều có thể được tặng hoặc chuyển cho người khác, nỗ lực để làm người khác hạnh phúc là hoàn toàn vô ích. Tôi xin nhắc lại lần nữa, bạn có thể giúp đỡ người khác bằng mọi cách có thể nhằm tạo ra sự khác biệt đáng kể trong tình trạng hạnh phúc của họ, nhưng bạn không thể làm cho người khác hạnh phúc. Đó là một ngõ cụt, một sự lãng phí nỗ lực.

Một đặc điểm khác của hạnh phúc: cách chúng ta sử dụng thuật ngữ “hạnh phúc” theo nghĩa thông thường có thể hơi sai lệch. Nó nghe như thể “hạnh phúc” thụ động, thuần túy là phản ứng với các sự kiện ngoại cảnh nằm ngoài tầm kiểm soát của một người. Nó cũng có vẻ như không toàn vẹn, như thể nó chỉ liên quan đến những phần rời rạc trong cuộc sống của bạn. Nhưng sự thật ở đây thực sự sâu sắc hơn nhiều. Hạnh phúc, như chúng ta đang nói ở đây và hạnh phúc như tất cả chúng ta luôn muốn theo đuổi, đó là đặc điểm của cuộc sống mà không chỉ đơn giản là một tinh thần phấn chấn vì đội tuyển của bạn đã thắng đêm qua, hay cơn mưa đã qua và mặt trời ló dạng, hay bất cứ điều gì như thế.

Đó không chỉ đơn giản là một tâm trạng nhất thời, thoáng qua; không chỉ là trạng thái cảm xúc tại một thời điểm bất kỳ, theo phản ứng tự nhiên đối với dòng chảy không ngừng của những thăng trầm lớn nhỏ trong cuộc sống. Không, hạnh phúc là bức tranh lớn hơn, bạn có thể nói như vậy. Hạnh phúc ở cấp độ cao hơn và to lớn hơn, về những thứ khác hơn. Nó được tạo thành từ những điều khác đang diễn ra trong cuộc sống của bạn, các giá trị và mối quan tâm khác nhau của bạn đang phát triển như thế nào: những thất bại, tiến bộ, vv.

Hạnh phúc bao hàm trong ý nghĩa như vầy: nó bao gồm vô số yếu tố cụ thể khác về cách mọi thứ đang diễn ra với bạn. Ý tôi là, hạnh phúc cá nhân của tôi chủ yếu đến từ kết quả công việc, bạn biết đấy: tôi có đang trên đà thất bại với những bài báo của mình, tôi có thể gửi một bài báo tới đâu đó; hoặc tất cả đều ổn, các bài viết của tôi đang thường xuyên được chấp nhận. Nhưng điều thậm chí còn quan trọng hơn là: công việc đang tiến triển thế nào, một lần nữa, trong tất cả các công việc khác nhau mà tôi thực hiện, về những việc tôi quan tâm nhất, đầu tư nhiều thời gian và công sức nhất - những việc này đang diễn ra như thế nào. Có phải tôi đang gặp khó khăn? Có phải tôi đang tự thấy mình đã làm việc rất chăm chỉ nhưng vẫn chưa biết phải làm gì trong bài báo này. Hoặc, Ồ thật tốt, ngày hôm nay tôi đã tiến bộ, ngày hôm qua tôi đã tiến bộ, và vv... Điều đó, đối với tôi, thực sự là nền tảng của hạnh phúc. Nhưng mỗi chúng ta đều có những điều chúng ta quan tâm nhất, và quan tâm nhì, quan tâm thứ ba, thứ tư. Đó là cốt lõi của hạnh phúc, chứ không phải là “Yeah, thật tuyệt, bạn biết đấy, đội tuyển Mariners đã giành chiến thắng đêm qua” hay điều gì đó tương tự.

Vì vậy, mặc dù chúng ta thường nói “Anh ấy rất vui vì lá thư của anh ấy vừa được đăng trên báo, thật tuyệt vời”, hạnh phúc không diễn ra trong thời gian ngắn, không xuất hiện ngay lập tức và không chỉ liên quan đến một, hai khía cạnh của cuộc sống. Hạnh phúc liên quan đến cả hai yếu tố: một là những điều quan trọng nhất với bạn đang diễn ra tốt đẹp, mục tiêu của bạn đang được hiện thực hóa và hai là nhận thức của bạn về điều đó. Vì vậy, nó liên quan đến sự tiến bộ và nhận thức về sự tiến bộ đó.

Hạnh phúc là hiệu quả trong việc theo đuổi các giá trị khách quan. Theo một cách nào đó, bạn có thể nói rằng: về cơ bản, hạnh phúc không phụ thuộc vào những gì xảy ra, hoặc ít nhất là những gì xảy ra nằm ngoài tầm kiểm soát của bạn.

Khi bạn theo đuổi các mục tiêu và giá trị của bạn một cách có hiệu quả, điều bạn nhận được là một trạng thái mãn nguyện đặc biệt, sự hài lòng lớn hơn từ một vị trí quan sát thuận lợi hơn, đó là: sự hài lòng về cuộc sống. Và lưu ý, mặc dù vẫn còn những khó chịu trong cuộc sống của bạn, trở ngại, bạn biết đấy, kiểu như: “Chết tiệt, giá vé máy bay đã tăng lên 200 đô la chỉ trong hai ngày”. Nhưng nói chung, bức tranh lớn, mọi thứ về cơ bản vẫn diễn ra tốt đẹp.

Bản chất và Tính khách quan của Hạnh phúc

Chúng ta mới chỉ bàn luận những vấn đề bên lề. Thế nên chúng ta vẫn muốn biết hạnh phúc là gì.

Vì vậy, bây giờ tôi chuyển sang phần hai. Một điệp khúc rất quen thuộc: những người khác nhau hạnh phúc vì những điều khác nhau. Vì vậy, bạn không thể nói hạnh phúc là gì. Nó không thể định nghĩa được. Chà, tôi nghĩ có một sự nhầm lẫn ở đây. Hãy nghĩ về một vài khái niệm có thể so sánh: những đôi giày khác nhau vừa vặn với những người khác nhau. Điều đó không có nghĩa là không tồn tại khái niệm “vừa vặn”: đôi giày vừa hoặc không vừa với bạn, đúng chứ? Ý tôi là, cô bé Lọ Lem sẽ ở đâu, điều đó mới lóe lên trong tôi... Vừa vặn, điều đó quan trọng đối với cốt truyện về Lọ Lem, phải không? Chế độ ăn uống khác nhau làm cho những người khác nhau khỏe mạnh. Như vậy, theo đó, nghĩa là có tiêu chí để kết luận cái gì là “lành mạnh” và “chế độ ăn uống lành mạnh”, phải không? Các biện pháp trị liệu thay đổi theo nhu cầu từng bệnh nhân: anh ta bị hạ đường huyết, cô ấy bị tiểu đường, vv Và tương tự khi nói đến hạnh phúc. Đúng là các yếu tố mang đến một cuộc sống tốt đẹp hơn cho Sally sẽ khác với cho Tom. Ví dụ, cô ấy phát triển sự nghiệp trong ngành hóa sinh, cô ấy sẽ học về cá đuối gai độc và những thứ tương tự. Anh ấy là một biên đạo múa, hoặc bất cứ nghề nào bạn có thể nghĩ ra. Tuy nhiên, điều kiện để cuộc sống của một người sẽ diễn ra tốt đẹp là như nhau trong mọi trường hợp.

Và đó là những gì liên quan đến hạnh phúc. Ayn Rand có một nhận xét rất xác đáng về điều này và tôi đã trích dẫn câu nói ấy trong tài liệu của các bạn.

Bà viết: Hạnh phúc là trạng thái thành công của cuộc sống. Cụ thể hơn, trong phát biểu của Galt (nhân vật trong Atlas vươn mình của Rand): Hạnh phúc là trạng thái ý thức bắt nguồn từ việc đạt được các giá trị của một người. Như một điều kiện của ý thức (nếu bạn phân tích đoạn văn) “trạng thái ý thức” như một điều kiện của ý thức; hạnh phúc là trạng thái nhận thức trung tâm, sự chi phối và điều kiện mang lại ý nghĩa cho phần còn lại và toàn bộ trải nghiệm của bạn. Như chúng ta đã nói trong phần một, cuộc sống của con người là một chuỗi các hành động liên tục. Thành tựu của bạn, những giá trị quan trọng nhất của bạn, sẽ ảnh hưởng tích cực đến phần còn lại. Nó sẽ thúc đẩy bạn theo đuổi các giá trị khác. Đó là bởi vì bạn quan tâm (một lần nữa, như chúng ta đã thảo luận trước đó) bởi vì bạn dành cho những điều nhất định nên sự thành công của những điều đó sẽ giúp bạn cảm thấy dễ chịu và được khích lệ. Bạn sẽ hạnh phúc khi bạn hành động duy lí, có đạo đức và hướng về các giá trị cụ thể.

Hạnh phúc là khách quan. Mặc dù có sự khác biệt nhất định trong nhu cầu và thị hiếu của mỗi người, những điều kiện cơ bản của hạnh phúc là giống nhau đối với tất cả chúng ta - những con người. Và có một vấn đề thực tế khách quan là liệu bạn có đáp ứng được các điều kiện đó hay không. Vì vậy, bản chất của hạnh phúc là như nhau. Bạn không thể có được hạnh phúc bằng bất kỳ phương tiện nào khác. Hạnh phúc là kết quả của một số phương hướng hành động nhất định, và do đó, tôi muốn nhấn mạnh rằng, đó là kết quả mà chỉ những phương hướng hành động nhất định mới có thể mang lại cho bạn.

Nhìn lại định nghĩa của Ayn Rand: Trạng thái ý thức bắt nguồn từ việc đạt được các giá trị của một người. Không phải từ thành tích của “bất cứ điều gì bạn muốn”. Không phải là “trạng thái ý thức xuất phát từ sự thỏa mãn các ước muốn”. Tại sao không?

Đặc biệt nếu sự ích kỷ là mục đích, tại sao hạnh phúc không nên bao gồm việc đạt được những gì tôi muốn? Tại sao hạnh phúc không nên bao gồm điều đó? Theo tiêu chuẩn nào? Hãy lưu ý quan điểm nội tại trong câu hỏi này: Tôi nên kiểm soát. Tôi nên quy định các điều khoản về hạnh phúc. Một người thật sự kiểm soát các khía cạnh của việc đạt được hạnh phúc của mình, song anh ta không kiểm soát đặc tính cơ bản của nó: hạnh phúc là gì, bởi vì anh ta không kiểm soát được các nguyên nhân của nó.

Hạnh phúc khác với thỏa mãn mong muốn, ngay cả việc thỏa mãn những ham muốn nhất định (thông qua các phương tiện nhất định) có thể đóng góp cho hạnh phúc. Một lần nữa, chúng có liên quan chặt chẽ với nhau, vì vậy thật dễ bị nhầm lẫn bởi điều này. Nhưng hạnh phúc không phải là sự thỏa mãn ước muốn.

Hạnh phúc là một hiện tượng tâm lý, một trạng thái ý thức, bắt nguồn từ nhu cầu sinh tồn. Chúng ta phải duy trì sự tồn tại của chúng ta, và ý thức của chúng ta được hiệu chỉnh để báo hiệu cho chúng ta về tình trạng của “chiến dịch” đó. Tôi có thể lựa chọn nhiều mục tiêu mà không gây bất lợi cho hạnh phúc của mình. Tôi có tự do và có thể kiểm soát điều đó, phải không? Tôi có thể chọn làm hoặc không làm việc trong lĩnh vực triết học, tài chính, hay y học, hoặc một lĩnh vực khác. Tôi có thể chọn sinh con hoặc học nhảy, hoặc theo dõi đội Phillies thi đấu, hoặc đi vòng quanh thế giới hoặc bất cứ điều gì có thể nghĩ ra. Tuy nhiên, có một mục tiêu đằng sau tất cả những mục tiêu khác mà tôi không chọn, hoặc không thể chọn theo cùng một cách như trên.

Đứng trước và vượt xa bất kỳ sở thích cá nhân cụ thể nào mà tôi đã đưa ra, hoặc bạn đã đưa ra, với tư cách là một con người (thay vì một cá nhân thích Phillies hay thích nhảy hay bất cứ điều gì như thế), tôi có nhu cầu tồn tại. Tất cả chúng ta đều có. Đây là một phần của một con người. Chúng được “cài đặt sẵn”, bạn có thể nói vậy, không thể xóa được. Tôi có thể chọn không tồn tại; nhưng nếu tôi không chọn điều đó, thì bất cứ điều gì tôi muốn hoặc nghĩ là sẽ thúc đẩy lợi ích của tôi, phải tôn trọng những điều kiện cơ bản được áp đặt bởi những nhu cầu tồn tại cơ bản đó.

Tôi phải thỏa mãn những nhu cầu của tôi như một con người. Và lưu ý: đây không phải là một sự thay thế để phục vụ hạnh phúc của tôi; không phải là đường vòng, lối tắt. Đây là cấu trúc làm thế nào để đạt được hạnh phúc. Trong các tham số mà những nhu cầu này đưa ra cho mỗi chúng ta, một người có rất nhiều lựa chọn để đáp ứng nhu cầu của họ: thông qua kiểu hiệu quả công việc, mối quan hệ với người khác, loại hình nghệ thuật hoặc sở thích hay món ăn, phải không? Nhưng tất cả chỉ là “sách vở”. Cá nhân chịu trách nhiệm cho tất cả các lựa chọn của mình, theo đó chúng sẽ ảnh hưởng đến việc anh ta có thành công hay không, liệu anh ta có hạnh phúc hay không. Các điều kiện thực tế giúp con người sống có trách nhiệm.

Chúng ta không thể trốn tránh điều này. Chúng ta không thể thoát khỏi sự ưu việt của sự tồn tại. Bằng sức mạnh lý trí, chúng ta không thể xóa bỏ sự thật về nhu cầu của chúng ta. Nếu bạn cố gắng, bạn sẽ không trải nghiệm trạng thái ý thức bắt nguồn từ việc đạt được các giá trị, giá trị khách quan duy trì sự sống cho con người bởi vì bạn sẽ không đạt được trạng thái ý thức như vậy, bởi vì sau cùng bạn sẽ không đạt được những giá trị đó. Vậy một lần nữa, tại sao hạnh phúc lại khách quan? Tại sao nó không thể đơn giản là sự hài lòng chủ quan đến từ việc có được bất cứ thứ gì bạn muốn? Bởi vì chủ nghĩa khoái lạc không phải là chủ nghĩa vị kỷ, như chúng ta đã nói ở phần trước, đúng chứ? Chủ nghĩa khoái lạc không phải là chủ nghĩa vị kỷ, và chủ nghĩa cảm xúc cũng không phải là chủ nghĩa vị kỷ. Bất cứ điều gì bạn muốn hoặc cảm thấy thích làm đều không thực sự là lợi ích cá nhân của bạn. Và tính vị kỷ không được biện minh bằng việc tạo ra một cảm giác dễ chịu, phải không? Nếu bạn nghĩ rằng đó là những gì chứng minh cho sự vị kỷ, thì bạn sẽ có khuynh hướng nghĩ rằng: Ồ, bất cứ điều gì tôi cảm thấy tốt thì tốt. Vì vậy, nếu một cái gì đó khiến tôi cảm thấy tốt, điều đó hẳn phải tốt, và hẳn phải là hạnh phúc. Nhưng không. Sự ích kỷ, một lần nữa, như chúng ta đã thảo luận trong phần một - sự ích kỷ được minh chứng bằng sự cần thiết cho sự sống, cho sự thành công của con người trong hành trình sống. Và đó là hạnh phúc, một lần nữa, như Ayn Rand đã nói: là tình trạng thành công của cuộc sống.

Kiêu-hãnh và năng-suất

Bây giờ chúng ta hãy chuyển sang một vài đức tính vị kỷ, vốn là những động mạch quan trọng của một cuộc sống hạnh phúc. Đây là phần ba trong đề cương.

“Hạnh phúc là tự tạo ra”, như tôi nói; có nghĩa là người khác không thể chuyển giao hạnh phúc cho bạn. Nhưng điều đó cũng có nghĩa là hạnh phúc không thể được chuyển giao một cách ngẫu nhiên. Bạn phải tạo ra nó, bạn phải ra ngoài và bắt lấy nó. Bảy đức tính mà Ayn Rand xác định là phương tiện chính để chúng ta làm được điều đó. Ở đây tôi sẽ chỉ thảo luận về hai trong số những đức tính thường không được coi là tài sản về đạo đức, được thôi, và tôi có thể nói, tôi không có ý nói đây là những thứ quan trọng nhất hoặc trung tâm nhất, tôi chỉ tình cờ chọn hai điều này, một phần, bởi vì tôi nghĩ trung-thực, công-lí, chính-trực, rất nhiều người nói về những điều đó. Tôi cũng đã nói về những đức tính đó ở các nơi khác. Tôi nghĩ rằng hai đức tính tôi sắp đề cập khá thú vị để khai thác xét về khía cạnh hạnh phúc, nhưng tôi không có ý cho rằng chúng ưu việt hơn những đức tính còn lại.

Đầu tiên, hãy nói về niềm kiêu hãnh.

Chúng ta đã đề cập đến kiêu hãnh trong bài giảng trước, một cách sơ lược.Kiêu hãnh thường được xem xét là một trong số bảy tội lỗi chết người, ngạo mạn, nhỉ? Thói xấu chết người bi thảm trong các vở bi kịch cổ đại. Khi chúng ta nói về niềm kiêu hãnh, nó thường được mở đầu bằng “kiêu hãnh cố chấp” hoặc “kiêu hãnh khờ khạo”. Những tính từ như thế phủ một sắc thái tiêu cực lên niềm kiêu hãnh. Trong một số lĩnh vực nhất định, chúng ta chấp nhận niềm kiêu hãnh, phải không? “Kiêu hãnh dân tộc” vào Ngày Puerto Rico và cuộc diễu hành ở New York, được rồi, điều đó được cho phép. Ôi, niềm kiêu hãnh về đồng tính giờ đây cũng được chấp nhận, phải, thậm chí đôi khi là niềm kiêu hãnh ở một công ty nào đó, ví dụ “niềm kiêu hãnh đã trở lại với Ford Motors”. Với một mức độ nhất định, chúng ta chấp nhận niềm kiêu hãnh nhưng những người ôn hòa sẽ được ban phước, phải không?

Khiêm tốn là điều được khuyến khích. Các vận động viên ghi một bàn thắng, quỳ gối ở vạch cuối sân, hoặc chỉ về phía người đàn ông ở trên lầu (huấn luyện viên) người đã chỉ đạo tất cả quá trình đó, phải, ông ta được hưởng mọi công trạng. Trên thực tế, Ayn Rand giải thích rằng, niềm kiêu hãnh là một giá trị quan trọng và là một đức tính cốt yếu cho một cuộc sống hạnh phúc, viên mãn. Tôi có ý gì khi nói “niềm kiêu hãnh”, hay bà ấy có ý gì?

Thực chất, niềm kiêu hãnh phản ánh tình yêu dành cho bản thân mình. Tình yêu thực sự, chủ động cho bản thân. Muốn điều tốt nhất cho bản thân. Và sẵn sàng làm những gì cần thiết để có được điều tốt nhất.

Aristotle, triết gia Hy Lạp cổ đại, coi niềm kiêu hãnh là nữ hoàng của các đức tính. Nữ hoàng của đức hạnh! Điều đó thật tuyệt. Chúng ta không thường nghe những nhận xét như thế. Ông nghĩ rằng một người kiêu hãnh đánh giá cao bản thân anh ta và điều đó là xứng đáng. Chính kiến của anh ta được bảo chứng qua hành động và tính cách. Ayn Rand nói rằng niềm kiêu hãnh là một tham vọng đạo đức, tự đặt cho mình những tiêu chuẩn cao hơn. Thậm chí, bà nói, kiêu hãnh là một cam kết để đạt được sự hoàn hảo về đạo đức - nỗ lực hết sức mình, trung thực, luôn làm những điều tốt nhất bất kể trường hợp, bất kể giới hạn cho bất kể tình huống đặc biệt nào.

Niềm kiêu hãnh nhất định tạo ra điều tốt nhất có thể. Và lưu ý rằng, niềm kiêu hãnh xoay quanh hành động, không phải tự đánh giá, không phải ngồi một chỗ tự vỗ lưng mình. Kiêu hãnh là chủ động. Vậy tại sao điều này lại tốt? Và điều đó quan trọng như thế nào trong lợi ích cá nhân và hạnh phúc của bạn? Bạn có thể hạnh phúc nếu không yêu bản thân mình? Nếu bạn không hài lòng với chính mình? Nếu bạn thường xuyên hiểu lầm những suy nghĩ và hành động của mình? Nếu bạn nghi ngờ về con đường của chính mình, về những việc bạn đang làm? Bạn có thể làm những việc cần thiết để đạt được hạnh phúc hay không nếu bạn không chắc rằng mình có xứng đáng với hạnh phúc ấy không?

Kiêu hãnh, kiêu hãnh chủ động, cam kết với tham vọng đạo đức để đạt được điều tốt nhất có thể, tất cả những điều đó cần thiết cho lòng tự trọng.

Và lòng tự trọng là điểm cốt yếu để thực thi những việc-phải-làm, để có một cuộc sống hạnh phúc và thành công. Lòng tự trọng đã được nói đến rất nhiều trong vài thập kỷ gần đây. Nó được thúc đẩy bởi một “phát hiện” rằng lòng tự trọng của trẻ em có tác động lớn đối với thành tích học tập, khả năng tạo dựng tình bạn, phát triển một số đặc điểm tính cách mong muốn khác như kỷ luật tự giác hoặc trung thực, v.v. Nhưng, cũng như hạnh phúc, điều không may là những quan niệm này rất nông cạn và những quan niệm trái ngược về lòng tự trọng có xu hướng chi phối những cuộc thảo luận này. Rất nhiều quan niệm về “lòng tự trọng giả dối” được thổi phồng lên. Và do đó những phương thức hỗ trợ việc bồi dưỡng lòng tự trọng thường phản tác dụng.

Vì vậy, để làm rõ quan điểm của Ayn Rand: lòng tự trọng không phát sinh từ bất cứ điều gì bạn làm, chỉ vì bạn làm điều đó. Đó không phải là sự ăn mừng chủ quan của cái tôi, bất kể cái tôi của bạn là gì hay làm gì. Đó không phải là vấn đề như “Này, bạn biết đấy, Johnny bé nhỏ đã chơi trong buổi hòa nhạc hoặc trong trận bóng chày, vì vậy cậu bé xứng đáng được trao cúp”. Không. Giả vờ rằng tôi hoặc đứa trẻ xứng đáng nhận giải thưởng khi tham gia cuộc thi, điều đó không làm cho bất cứ ai cảm thấy tích cực về bản thân mình.

Lòng tự trọng là kết quả của nhận thức “Tôi đã làm một điều tốt. Vâng. Điều đó thật đáng mừng”. Đó là điều đáng để khẳng định, đón chào hay khuyến khích.

Vì vậy, nhận thức – nhận thức xác thực, trung thực, là một khía cạnh quan trọng của lòng tự trọng. Đó không phải là về phản ứng và đánh giá của người khác. Đó là về bạn - đánh giá của bạn. Một lần nữa, đánh giá trung thực của bản thân bạn. Và một lần nữa, lòng tự trọng được trao cho những gì bảo chứng cho nó: lựa chọn tốt, hành động hợp lý. Một thực tế rộng hơn trong bối cảnh này giúp chúng ta hiểu được tại sao điều này có giá trị đến vậy, đó là vì chúng ta là những sinh vật có ý chí, phải vậy không? Con người, chúng ta có ý chí tự do. Chúng ta đưa ra quyết định. Chúng ta có các lựa chọn. Chúng ta có thể lựa chọn tốt hay xấu. Khi chúng ta làm vậy, chúng ta tạo ra danh tiếng với chính mình. Tôi biết rõ tất cả các lựa chọn mà tôi thực hiện, phải không? Dù thích chúng hay không, thì tôi cũng biết tất cả những quyết định mà tôi đã lựa chọn. Tôi biết khi nào tôi trốn tránh hay làm vội cho xong, khi nào tôi theo đuổi hoặc thúc đẩy mạnh mẽ một điều gì đó, hay khi tôi kiên gan bền chí, phải không? Tôi biết những gì tôi đã làm, cả việc tốt và việc xấu.

Lòng tự trọng là danh tiếng bạn có với chính mình. Và bạn phải nghĩ tốt về bản thân mình để làm những điều khiến bản thân thành công, để đạt được mục đích, giá trị của bản thân và từ đó tạo ra hạnh phúc cho chính mình.

Và một lần nữa, những gì tôi đang trình bày là những điều mà Ayn Rand và những người khác đã giải thích rất rõ ở rất nhiều nơi. Theo quan điểm của Ayn Rand, bạn phải biến mình thành người có khả năng hành động để mang lại hạnh phúc cho bản thân, bạn phải khiến bản thân mình có năng lực để thực hiện hành động, và bạn phải cho rằng mình xứng đáng với phần thưởng, xứng đáng được hạnh phúc, được hưởng thụ cuộc sống.

Nhưng đây không phải là hai câu thần chú: “Tôi phải trở nên xứng đáng. Tôi phải có thể.” Chúng không giống hai câu thần chú mà chỉ cần đơn giản lặp đi lặp lại với chính mình, thì chúng sẽ tẩy não bạn, khiến bạn phải tin vào chúng. Cách duy nhất để thuyết phục bản thân là thông qua hành động của bạn. Trên thực tế, cách duy nhất để bạn có khả năng và xứng đáng được hạnh phúc, là làm những điều cần thiết để thành công. Nói cách khác: thông qua niềm kiêu hãnh, thông qua hành động tự hào, bằng tham vọng, nỗ lực sống càng gần với tiêu chuẩn của mình càng tốt. Đó là những gì tạo nên hạnh phúc, đó là con đường bạn phải bước đi.

Song, thành công trong cuộc sống là gì? Chúng ta đã nói về thành công - một cuộc sống viên mãn. Những mục tiêu nào bạn nên có, những loại mục tiêu nào? Ở đây tôi muốn chuyển sang đức tính thứ hai bên cạnh kiêu hãnh; một động mạch, một mạch nguồn thứ hai nuôi sống hạnh phúc: năng- suất.

Nói về năng suất, Ayn Rand muốn đề cập đến quá trình tạo ra các giá trị vật chất. Sự thật lịch sử là: Chúng ta không được sinh ra trong Vườn Địa đàng. Chúng ta phải tạo ra môi trường để đáp ứng nhu cầu và dần dần thỏa mãn các yêu cầu về tiện nghi, sở thích và thị hiếu của chúng ta.

Chúng ta chịu trách nhiệm cho tình trạng vật chất của chính mình. Năng suất là vấn đề nắm bắt và nhận lãnh trách nhiệm ấy. Khái niệm “công việc” mang một ý nghĩa “không lành mạnh”; đó là hình phạt cho tội lỗi, nhỉ? Đó là một trong những quan niệm thường nghĩ về “công việc”. Làm việc, bạn phải lao động, vì đó là hình phạt cho tội lỗi của bạn. Thiên đường là nơi bạn được giải phóng khỏi lao động. Tuy nhiên, cùng lúc đó, người ta nói rằng “lười biếng” là tội lỗi và công việc là một phương tiện để đền tội, đúng chứ, phục vụ việc đền tội, thật tốt. Hoặc công việc là một cách để sử dụng món quà Chúa đã ban cho bạn, thường là theo những cách có thể phục vụ người khác vì lợi ích của xã hội. Công việc là đau khổ...ý tôi là, bạn có thể nói rằng: công việc là đau khổ vì cái trạng thái bối rối trong tâm trí hầu hết mọi người, vì chúng ta chưa bao giờ có một hiểu biết thấu đáo về lý do tại sao “làm việc lại tốt”. Trên thực tế, đạo đức về tính năng suất không xuất phát từ mối quan hệ của chúng ta với một vị thần hoặc một kế hoạch tổng thể. Thực tế là, (và, Ayn Rand luôn bắt đầu với “thực tế” nhỉ) chúng ta là những sinh vật vật lý trong một thế giới vật chất. Chúng ta có nhu cầu vật chất. Chúng ta phải tìm ra những nhu cầu này là gì và đáp ứng chúng. Tại sao? Vì chúng ta muốn được hạnh phúc.

Vì vậy, tôi không nói về năng suất vì lợi ích riêng của nó, như một loại giá trị nội tại. Nó cũng không phải là một bài kiểm tra về giá trị. Tôi không nói về những giờ đồng hồ tham công tiếc việc để được giải thoát khỏi địa ngục hay để chứng tỏ bản thân bằng một cách nào đó, để chứng tỏ mình với Chúa, để chứng tỏ mình với chính mình, để chứng tỏ mình với những người theo Chủ nghĩa khách quan khác, thần của các vị thần, nhỉ?

Năng suất là yếu tố sống còn đối với con người trên hành trình sống, trên hành trình theo đuổi hạnh phúc. Hay trực tiếp hơn, đó là cách một người tạo ra hạnh phúc mỗi ngày thông qua những gì họ làm, thông qua hiệu quả công việc. Hãy xem xét câu hỏi mà đôi khi bạn hỏi một đứa trẻ, bạn biết đấy, có thể là cháu trai hoặc một đứa trẻ khác mà bạn thi thoảng mới gặp – sau mỗi một hoặc hai năm trong các buổi họp mặt gia đình hoặc vài tháng một lần, và bạn hỏi nó, một đứa bé bốn tuổi hoặc sáu tuổi: “Lớn lên con muốn làm gì?”. Đứa trẻ trả lời: “Con muốn trở thành lính cứu hỏa”, hay “Con muốn trở thành phi công”, hay “Con muốn chế tạo tàu vũ trụ”, hoặc những thứ tương tự như vậy. Các hoạt động liên quan đến bất cứ nghề nghiệp nào mà đứa trẻ thực sự muốn theo đuổi rồi sẽ lấp đầy toàn bộ cuộc sống của cậu bé, phải không? Và đó chính là cách mà con người chúng ta gặt hái thành công trong việc lái máy bay hoặc giải quyết các vấn đề kỹ thuật để chế tạo tàu vũ trụ hoặc bất kỳ cái gì khác.

Điều quan trọng là đừng để năng suất trôi nổi như những công việc vặt vãnh khác. Bạn biết đấy, một cái gì đó, là việc tôi phải làm. Vấn đề không chỉ đơn giản là kiếm tiền, mặc dù tôi cần phải kiếm tiền, phải không? Tôi phải kiếm sống, duy trì bản thân về vật chất và tinh thần. Tôi phải tận hưởng cuộc sống mỗi ngày. “Điều này thật vui”, phải không? Nó khiến tôi hào hứng. Và khi chúng ta hỏi đứa trẻ bốn tuổi, sáu tuổi, bạn biết đấy, đó không phải là vì chúng ta muốn cho nó biết là “Chúng ta sẽ ngừng chu cấp cho con khi con đủ 18 tuổi, vậy tốt hơn hết con nên bắt đầu suy nghĩ về điều này, con muốn làm gì khi lớn lên”. Đó phải là một cách để khuyến khích đứa trẻ và thậm chí không chỉ là khuyến khích, mà đó là một cách để suy nghĩ về những gì vui thích, những gì tạo hứng khởi, những gì phấn khích, những điều làm cho tương lai xứng đáng để ta trông đợi, xứng đáng để hướng tới, phải không?

Bởi vì chúng ta hy vọng rằng đứa trẻ sẽ lớn lên và có một cuộc sống tốt đẹp nhờ một công việc thuận lợi. Nếu không, thì việc đó có ý nghĩa gì chứ? Việc “kiếm sống” phong phú hơn nhiều so với việc chỉ đơn giản là kiếm tiền. Tương tự như thế, những gì cần thiết cho hạnh phúc không đơn giản chỉ là bất kỳ loại công việc nào mà ai đó sẽ trả đủ tiền để tôi có thể có đủ ngũ cốc trong bát cho bữa sáng hôm nay và sáng hôm sau và những hôm sau nữa. Không, đó là một mục đích sản xuất. Công việc tạo ra một số loại giá trị vật chất mà từ đó tôi có được sự hài lòng, những giá trị mà tôi thích tạo ra. Và nó có vai trò như một nhiệm vụ trung tâm tổ chức cuộc đời tôi, hành trình cuộc sống mà tôi sẽ trải qua. Đây là hình thức hạnh phúc của tôi. Đây là bản chất, là nội dung của hạnh phúc. Vì vậy, hãy lưu ý: năng suất là đức hạnh đáp ứng cả nhu cầu vật chất và tinh thần. Khát khao sống đúng đắn, khát khao tận dụng tốt thời gian sống làm tăng niềm vui sống của ta, và nuôi dưỡng lòng tự trọng, cũng chính là niềm kiêu hãnh của chúng ta, phải không? Ý thức rằng chúng ta đang dẫn dắt cuộc sống, đang tiến tới mục đích của mình một cách hiệu quả thông qua công việc, điều đó tạo ra sự hài lòng và cảm giác đáng giá.

Dù đã nói rằng tôi không đề cập đến năng suất theo nghĩa đơn giản là vật chất, hay đơn giản là kiếm tiền, nhưng tôi không muốn bị hiểu nhầm. Tiền rất tuyệt. Tất cả là vì tiền. Tiền bị đánh giá thấp, tiền bị phỉ báng thậm tệ trong xã hội của chúng ta. Tiền là tuyệt vời vì tiền là cuộc sống. Tiền đại diện cho những thứ giúp chúng ta tồn tại, đúng không? Là động cơ đẩy con thuyền cuộc sống tiếp tục chạy. Tất cả các bạn hẳn đều biết đến thành ngữ: Thời gian là tiền bạc.

Ayn Rand giải thích rằng điều ngược lại cũng đúng: Tiền bạc là thời gian.

Tiền trong túi cũng tương đương với thời gian bạn không cần phải lao động, để chỉ đơn giản là đặt bữa tối hôm nay trên bàn hoặc mặc áo khoác vào tuần tới khi trời trở lạnh, phải không? Kết quả là, bạn có thể sử dụng thời gian theo cách bạn muốn, phải không? Tiền cho bạn lựa chọn cách sử dụng mỗi ngày, cách sử dụng thời gian tùy ý. Nó là sức mạnh để điều chỉnh sự tồn tại của bạn lại gần hơn với ý thích của bạn, và nó mang lại cho bạn nhiều ngày để sống hơn theo một nghĩa nào đó. Điều này chắc chắn không có nghĩa rằng: bạn càng có nhiều tiền, bạn càng sống thọ hơn những người có ít tiền hơn. Không. Nhưng tiền mang lại cho bạn nhiều ngày hơn để tạo ra niềm vui sống.

Tiền đại diện cho những giá trị mà con người đã tạo ra. Nó là phương tiện để chúng ta trao đổi những thứ như vậy. Tiền của tôi đại diện cho yêu cầu của tôi đối với hàng hóa mà người khác đã sản xuất, mà họ sẵn sàng giao dịch với tôi, phải không? Đó là một điều tốt. Điều đó tốt cho tôi với tư cách là người mua tiềm năng và tốt cho bạn với tư cách là người bán tiềm năng, bởi vì cả hai chúng ta cùng có lợi từ giao dịch. Vậy chúng ta đạt được những gì? Sự hài lòng về ý tưởng, về
hạnh phúc của chúng ta, sự gia tăng hạnh phúc của mỗi chúng ta.

Nếu tôi có đủ tiền, để thuê một người giúp việc, chẳng hạn. Điều đó thật tuyệt, nó có nghĩa là tôi không phải lau chùi sàn nhà. Tôi không thích lau chùi sàn nhà đến thế. Tôi có thể dành thời gian lau sàn đó vào bất cứ điều gì tôi muốn, dành nhiều thời gian hơn với bạn bè, bạn biết đấy, xem phim, làm bất cứ điều gì có thể. Và người giúp việc, có thể làm điều cô ấy thích, ý tôi là, cô ấy nhận được tiền bởi vì cô ấy thà có được số tiền đó, để cô ấy có thể làm bất cứ điều gì cô ấy muốn với số tiền đó, cô ấy muốn dành thời gian làm việc cho tôi hơn là làm những việc khác, phải không? Đó là một đề xuất cùng có lợi. Tôi cho rằng đây là một ý tưởng thực sự phong phú trong triết lý của Ayn Rand. Bà trình bày nó một cách xuất sắc trong Atlas Vươn Mình. Tôi sẽ yêu cầu bạn xem lại một đoạn lời thoại của Ellis Wyatt trong tài liệu. Nhưng một lần nữa, xin đừng đọc bây giờ vì có thể bạn sẽ bị phân tâm. Nhưng bạn có thể muốn xem kỹ đoạn đó và thậm chí nghiên cứu sâu hơn các trang bàn luận về công việc trong Atlas Vươn Mình. Đó là một lời giải thích tuyệt vời về một ý tưởng thực sự quan trọng.

Điểm mấu chốt: Tiền không có gì để phải biện hộ, chúng ta không việc gì phải xấu hổ vì tiền. Thế nhưng không có cái gọi là “có quá nhiều tiền”, phải không? Lòng tham?

Ồ vâng, dĩ nhiên có một thứ gọi là “tham lam”.

Liệu có cái gì gọi là “quá nhiều tiền”? Chà, chúng ta phải nói về điều này. Tham lam, nhân tiện, là một trong số bảy tội lỗi chết người, dù bạn có đức tin tôn giáo nào hay không thì một trong những tính cách đáng trách nhất vâng, vẫn chính là lòng tham. Điều gây nhầm lẫn cho các cuộc thảo luận, các câu hỏi về lòng tham, là thuật ngữ này được sử dụng để chỉ một số điều khác nhau, thường là một tập hợp các việc làm được phủ lên những ý nghĩa rất tiêu cực.

Vậy “tham lam” là gì?

Thuật ngữ này thường được sử dụng để chỉ ham muốn vô độ của một người đối với tài sản vật chất, vì niềm vui thú của người đó. Đó chắc chắn là một thuật ngữ nặng nề. Đó là một sự lên án, một sự phê phán gay gắt. Nó chỉ trích người ta với ít nhất ba tội:

“Vô độ” (ngụ ý vô lý, thái quá, không bao giờ thỏa mãn ham muốn). Anh ta là một kẻ bị cảm xúc dắt mũi, một con thú bị ám ảnh vì đói khát. Đó là ý nghĩa của “vô độ.”

“Vật chất”: thú vui vật chất. Chúng ta thường không lên án người yêu nghệ thuật là người tham lam; hoặc người yêu opera biến tình yêu đó thành động lực để đi du lịch khắp đất nước, khắp thế giới bởi vì cô ấy yêu opera và thực sự theo đuổi nó một cách tham lam. Bạn có nói vậy không? Không, chúng ta không thực sự cho rằng những điều đó là tham lam. Người muốn có nhiều bằng cấp giáo dục cao hơn có tham lam không? Không. Tham lam gắn liền với hàng hóa vật chất, thú vui vật chất. Hàm ý là người tham lam là một người một chiều, lãng quên những điều tốt đẹp trong cuộc sống. Người không đánh giá cao các giá trị tinh thần.

Và thứ ba, người tham lam là người “ích kỷ". Kẻ đó chỉ quan tâm đến việc vơ vét mọi thứ cho bản thân. Hắn không chia sẻ. Hắn không quan tâm đầy đủ đến người khác. Vì vậy, “lòng tham” chiến thắng trên ba mặt: sự theo đuổi phi lý đối với các ham muốn, vật chất, sự ích kỷ. Cũng lưu ý rằng thuật ngữ này thường kết hợp một hoạt động - theo đuổi tài sản vật chất, với đánh giá tiêu cực về hoạt động đó: nó phi lý hoặc ích kỷ, và do đó tiêu cực.

Nhưng để thực sự đánh giá lòng tham, chúng ta cần tháo gỡ những nút thắt khác nhau này.

Đầu tiên, có gì sai với hoạt động phi lý? Với việc cố gắng thỏa mãn ham muốn của một người thuần túy trên cơ sở tình cảm? Vâng, điều đó sai. Nhất định là thế, đúng chứ? Công cụ chủ yếu để hạnh phúc là sự hợp lý. Bạn không thể đạt được bất kỳ mục tiêu nào thông qua các nỗ lực né tránh sự thật hoặc logic. Ở đây, đó là một câu chuyện dài, nhưng chắc chắn tôi đồng ý rằng, khi một người theo đuổi của cải vật chất một cách phi lý, vâng, điều đó thật tệ, điều đó trái với đạo đức; nó không tốt cho anh ta. Tiếp theo: có gì sai với tài sản vật chất, hay với sự theo đuổi tài sản vật chất? Không. Con người cần tài sản vật chất. Một lần nữa, như chúng ta đã nói: chúng ta là những sinh vật có cả thể chất và tinh thần, tâm lý, và chúng ta có những nhu cầu vật chất. Nếu chúng ta có nhu cầu đối với những tài sản như vậy, cớ gì việc thỏa mãn những nhu cầu ấy lại là sai? Cớ gì việc muốn có thức ăn, muốn có quần áo, có một mái nhà để che mưa che nắng, có một phương tiện giao thông, có Tylenol khi bị đau, có điện thoại, có truyền hình để cải thiện cuộc sống của chúng ta lại là sai? Sẽ là sai lầm khi cho rằng việc đáp ứng nhu cầu vật chất của con người là sai trái. Được rồi, bạn có thể suy nghĩ: Nhưng còn việc chạy theo quá nhiều tài sản vật chất thì sao, như một số người vẫn làm, phải không? Hay những thứ xa xỉ... Đó không phải là những gì chúng ta đang thật sự đề cập đến à? Không chỉ là đáp ứng nhu cầu của bạn, mà cố gắng để vơ vét quá nhiều. Đó là người mà chúng ta gọi là “kẻ tham lam”, phải không? Đó là mức lương ngất ngưởng của CEO, hoặc phần thưởng cho các cầu thủ bóng chày, hoặc rất nhiều phòng ngủ trong ngôi nhà mới, thôi nào, như vậy là quá nhiều, và chúng ta lắc đầu. Vậy câu hỏi tiếp theo ở đây là gì? Bao nhiêu thì gọi là quá nhiều?

Hãy tìm hiểu cặn kẽ. Bao nhiêu là quá nhiều? Và cơ sở để trả lời là gì? Tiêu chuẩn ở đây là gì?

Như thế nào là một cuộc sống đủ tốt? Khi nào bạn nghe đủ Brahms, hoặc nghe đủ loại âm nhạc bạn yêu thích, khi nào bạn đã nghe đủ? Khi nào bạn nhìn thấy đủ các đại dương, hay đủ các ngọn núi, hay đủ hình thù của các đám mây, hay đủ ánh mặt trời nhỏ lấp lánh? Đủ cái này và đủ cái kia...Rồi tuổi thọ như thế nào là đủ? Chín mươi? Tám mươi lăm? Bảy mươi lăm? Sáu mươi bảy? Tiêu chuẩn sống như thế nào là đủ? Chất lượng cuộc sống như thế nào là đủ? Và một lần nữa câu hỏi sâu hơn ở đây là: tiêu chuẩn để trả lời là gì? Hãy nhìn xem, những người sống vào năm 1900, họ không có điều hòa. Họ không có ô tô, nói gì đến máy bay, máy tính, điện thoại di động, lò vi sóng, máy lọc thận; nhưng họ vẫn sống. Những con người khi đó, họ vẫn sống, đúng vậy, như họ đã sống. Quay trở lại xa hơn, một ngàn năm, hay hai ngàn năm trước, điều kiện sống tồi tệ hơn rất nhiều, nhưng con người khi ấy đã sống, đủ tốt? Để rồi một trong những thời đại đó được coi là điểm giới hạn để phân biệt lợi ích bản thân có thể chấp nhận được, giữa đáp ứng nhu cầu với sự tham lam vô độ? Vượt quá điểm giới hạn đó, sẽ là sai lầm khi có được nhiều hơn để làm cho cuộc sống của bạn tốt hơn? Phần dư ra bạn nên cung cấp cho người khác?

Tiền đề cho quan điểm đó là gì?

Bạn không đạt được hạnh phúc của bạn. Bạn không ở đây vì điều đó. Bạn thậm chí không tìm kiếm nó. Vâng thật tuyệt khi có đủ để sống tốt, nhưng phần còn lại, thuộc về người khác. Sẽ là xấu xa và tham lam nếu bạn cố gắng để có nhiều hơn.

Nói cách khác, phản đối “lòng tham” cũng chính là phản đối lợi ích cá nhân, hạnh phúc cá nhân, sự phát triển của bạn, phản đối việc làm cho cuộc sống của bạn an toàn, thoải mái, thú vị nhất có thể. Nhưng đó là quan điểm sống: tận hưởng nó.

Không có thứ gì là “đủ tốt”. Liệu điều đó có nghĩa rằng tiền tự nó là một đích đến? Tất nhiên là không. Tiền là một phương tiện để hạnh phúc, là một thành phần của hạnh phúc nhưng nó không phải là phương tiện duy nhất. Tôi đồng ý rằng những người mà chúng ta thường gọi là “tham lam” có những ưu tiên lệch lạc. Chúng ta thường áp đặt thuật ngữ này cho những người theo đuổi trạng thái hạnh phúc xác thực của họ một cách phi lý. Nhưng nếu tất cả những gì chúng ta biết về một người là người đó theo đuổi tiền, họ yêu cầu tăng lương, họ cố gắng đầu tư tiền của mình một cách khôn ngoan để nó sinh lời, họ tránh việc lãng phí tiền bạc, hoặc thậm chí họ muốn, vâng, một chiếc xe đẹp hơn, một ngôi nhà rộng rãi hơn, không có gì sai với điều đó.

Căn cứ để xác định một người theo đuổi tiền là sai, căn cứ để xác định việc theo đuổi tiền là sai về cơ bản có hai yếu tố: 1) phương tiện hoặc 2) động cơ. Có thể vấn đề nằm ở một trong hai điều trên. Song, bản chất của việc theo đuổi sự thịnh vượng vật chất không phải là vấn đề về mặt đạo đức, trái lại, nó có ý nghĩa nổi bật. Nếu chúng ta muốn có hạnh phúc, chúng ta nên tìm kiếm các lựa chọn mà tiền có thể mang lại.

Đươc r ̣ ồi. Hãy lùi lại một bước. Điểm bốn trên tài liệu. Hạnh phúc. Bức tranh tổng thể. Cần phải làm gì để đạt được hạnh phúc? Chúng ta đã nói về một số đức tính, chúng ta đã nói về việc công nhận hạnh phúc là tự chúng ta tạo ra, là tính cách mà ta tự làm lấy. Nhưng bây giờ tôi muốn hỏi một câu hỏi hóc búa hơn, cần phải làm gì để ích kỷ?

Và cần làm gì để gặt hái phần thưởng, Hạnh phúc? Nó cần sự chân thành. Nó cần cam kết tuyệt đối, toàn diện.

Điều chắc chắn là bạn có quyền tìm kiếm lợi ích tốt nhất của mình. Thảo luận của chúng ta về năng suất thực sự phản ánh một số khía cạnh của điều này. Chúng ta không thoải mái với tiền trong nền văn hóa này vì lý do tương tự với việc chúng ta không hiệu quả trong việc theo đuổi hạnh phúc, đó là: cảm giác tội lỗi. Chúng ta không nghĩ rằng chúng ta nên giàu có. Chúng ta không thực cam kết với hạnh phúc cá nhân của mình như một mục tiêu xứng đáng để theo đuổi.

Trong thực tế, hầu hết mọi người đều nhầm lẫn giữa việc theo đuổi hạnh phúc với niềm tin rằng chúng ta là những người anh em thiện lành: lợi ích xã hội luôn luôn vượt trên những lợi ích hạn hẹp, ích kỷ của chúng ta. Lợi ích cộng đồng cao quý hơn hơn lợi ích cá nhân, đúng chứ? Chúng ta tôn kính những người hy sinh thánh thiện, những người cho đi thời gian và tiền bạc của họ, những người quyên tiền từ người này cho người khác. Ví dụ như Bill Clinton, ông đã hoàn toàn khôi phục hình ảnh tốt đẹp của mình trước công chứng sau nhiệm kỳ tổng thống của ông bởi Quỹ từ thiện ông sáng lập và những điều tốt đẹp ông đã làm để giúp đỡ mọi người trên khắp thế giới. Quầy thanh toán tại cửa hàng tạp hóa ngày nay luôn cố gắng buộc bạn phải thêm một vài đô la để làm từ thiện, phải không? Tôi chắc rằng bạn gặp những việc như vậy xung quanh khu bạn ở. Đó là mục tiêu mà giáo dục hướng đến, là những điều chúng ta dạy ở đại học. Không phải làm thế nào để có một cuộc sống thành công, không phải giúp bạn trang bị cho điều đó, mà là làm thế nào để đóng góp nhiều nhất cho cộng đồng.

Đệ nhất phu nhân của chúng ta, hãy nghĩ về điều đó, Đệ nhất phu nhân của Hoa Kỳ, bà Obama, rất thích câu nói: “Phụng sự là tiền thuê mà chúng ta phải trả để sinh sống”.

Đây là trở ngại lớn nhất đối với hạnh phúc, niềm tin rằng việc theo đuổi hạnh phúc là sai lầm. Chúng ta không thường nói nhiều về điều này. Chúng ta tránh mâu thuẫn giữa “việc đặt những người khác lên trước”, những người khác luôn luôn tự động đáng giá hơn tôi, hơn chính bản thân tôi, sự hài lòng, lợi ích của tôi. Chúng ta tránh né. Ồ, vâng, tất nhiên, tôi muốn được hạnh phúc, nhưng còn rất nhiều người khác cần giúp đỡ. Và điều thứ hai (nhiều người cần giúp đỡ) quan trọng hơn. Ít nhất tất cả chúng ta đều biết rằng nó được cho là quan trọng hơn, phải không? Đó là điều những người đáng kính nghĩ và làm.

Thuyết vị kỷ của Ayn Rand thừa nhận rằng mỗi người tự bản thân họ đã là quan trọng. Về mặt đạo đức, cuộc sống của bạn là của bạn. Bạn không thuê nó. Tuy nhiên, sự thật đáng buồn là hầu hết mọi người không nghĩ vậy. Trong trường hợp tốt nhất, họ lưỡng lự. Bí quyết là: bạn không thể đạt được hạnh phúc nếu bạn không cam kết với mục tiêu đó, nếu bạn không cam kết với hạnh phúc của mình, với sự phát triển của mình như một điều đúng đắn và xứng đáng, như những gì chúng ta nên theo đuổi sau tất cả.

Đòn bẩy quan trọng nhất của hạnh phúc là sự ích kỷ, không lúng túng, không hổ thẹn. Đó là điều tất yếu. Đó là điều kiện tiên quyết cơ bản của hạnh phúc. Nhưng rốt cuộc vẫn chưa đủ xui xẻo và tốt lành xảy đến, nhưng để hạnh phúc đòi hỏi phải nhận ra đạo đức của lợi ích cá nhân duy lí và cam kết theo đuổi nó mà không cảm thấy tội lỗi. Lý do lớn nhất của điều này là gì, tôi nên làm điều này vì cái gì, để làm gì? Lý do lớn nhất nên là bạn: sự phát triển lành mạnh chân thực của bạn, cuộc sống tốt nhất có thể của bạn. Nếu bạn không thể cam kết với mục tiêu đó, đừng lãng phí thời gian vào việc thuê các bác sĩ trị liệu, hoặc những thứ không cần thiết khác.

Hạnh phúc, thành công trong cuộc sống, đạt được những giá trị cụ thể: đó là một thành tựu, như chúng ta đã nói trong phần một. Điều đó khó khăn ở một vài phương diện. Cần phải suy nghĩ cẩn thận, cần phải phối hợp nhiều loại mục tiêu tạo nên hạnh phúc của một người: xã hội, sức khỏe, tài chính, công việc, năng suất, ngắn hạn, dài hạn, vật chất, tinh thần, v.v. , phải không? Nó đòi hỏi nỗ lực. Đó không phải là điều bạn có thể làm tốt nếu một cánh tay và một cái chân của bạn bị trói sau lưng, nếu bạn mang ơn một vị phản thần của sự hy sinh, sự phục vụ, đặt người khác lên hàng đầu. Bạn sẽ không hạnh phúc nếu trái tim và tâm hồn của bạn không hướng đến mục tiêu đó 100%, nếu niềm tin đạo đức của bạn không đặt vào điều đó.

Một vài suy nghĩ cuối cùng. Hai đức tính tôi đã bàn luận:

Niềm kiêu hãnhvà năng suất thường bị đánh giá thấp. Chúng là những thành phần bị xem nhẹ, những phương tiện bị coi thường của hạnh phúc, và chúng hoạt động song song với nhau. Trở nên có năng suất là một niềm kiêu hãnh to lớn bởi vì, bạn biết đấy, thậm chí ở một mức độ nào đó, ít nhất, bạn biết rằng bạn cần phải “năng suất” để sống. Công việc đạt năng suất là phương tiện chính giúp bản thân bạn có khả năng và xứng đáng-những khía cạnh mà chúng ta đã đề cập đến khi nói về niềm kiêu hãnh, phải không? Hiệu quả trong việc cung cấp cho giá trị cao nhất của bạn, vâng, điều đó sẽ trực tiếp nuôi dưỡng lòng tự trọng của bạn. Niềm kiêu hãnh đến lượt nó, lại cung cấp động lực cho năng suất, bởi vì nó cho thấy cuộc sống mà tôi đang nỗ lực hướng đến tươi đẹp như thế nào, phải không? Vì vậy, tôi cho rằng niềm kiêu hãnh và năng suất nuôi dưỡng lẫn nhau trong một chu kỳ củng cố lẫn nhau, trong một vòng xoáy đạo đức.

Kiêu hãnh cung cấp động lực cho năng suất, và năng suất nuôi dưỡng cảm giác hãnh diện, thúc đẩy tham vọng trong hành động bởi vì tôi thấy và tôi đã trải nghiệm thành công mà nó có thể mang lại. Cả niềm kiêu hãnh và năng suất đều là những biểu hiện của việc yêu thương bản thân, tình yêu cuộc sống và sự vị kỷ. Nếu bạn yêu cuộc sống, tự nhiên bạn sẽ muốn làm cho cuộc sống của mình trở nên tươi đẹp nhất có thể, bằng cách tạo ra các giá trị đóng góp cho điều đó. Ngược lại, bạn không thể yêu cuộc sống khi không yêu chính mình - con người đang sống ấy, con người tạo ra tất cả và tận hưởng tất cả những điều này.

Giống như Ayn Rand giải thích:

Niềm kiêu hãnh và năng suất rất quan trọng để con người đạt được hạnh phúc. Tuy nhiên, cả hai đức tính này cùng dựa trên một nền tảng sâu sắc hơn, nền tảng của chủ nghĩa vị kỷ, nắm bắt trách nhiệm của bạn để cống hiến cho hạnh phúc của bạn. Trong thời gian diễn ra bài học này, trong khi chúng ta bàn luận ở đây, rất nhiều em bé đã được sinh ra. Chúng ta không chú ý đến điều đó. Chúng ta chỉ chú ý đến những gì tôi đang nói, phải không? Nhưng rất nhiều em bé đã được sinh ra trên khắp thế giới. Chúng có sinh ra trong nợ nần? Chúng có phải gánh thế chấp không? Có phải chúng được sinh ra trong tù túng không? Hay trên cơ sở nào khác mà một người có thể nghĩ đến những điều đó? Câu hỏi cơ bản mà một người phải đối mặt để đạt được hạnh phúc là: cuộc sống này là của ai, về mặt đạo đức? Ai được hưởng cuộc sống này? Bạn có sở hữu cuộc sống của bạn hay không? Và ở đây Ayn Rand thực sự cấp tiến vì bà trả lời: Có. Cuộc sống của bạn là của bạn. Một lần nữa, mỗi người là mục đích cuối cùng của chính bản thân ta. Chấm hết.

Và tiểu thuyết của bà đã cho thấy trở thành một người thật vinh quang, một con người, sống cuộc sống của con người. Vì vậy, nếu bạn muốn lớn lên trở thành một lính cứu hỏa, nếu bạn muốn có cảm giác hồi hộp khi nghĩ đến điều đó như khi bạn bốn tuổi; nếu bạn muốn hiện thực hóa tất cả những tầm nhìn tuyệt vời mà bạn có, rằng tương lai sẽ vui đến mức nào, thậm chí nhiều hơn; nếu bạn muốn cho đứa trẻ đó thấy: “nhóc, con còn chưa biết một nửa của việc đó tuyệt vời như thế nào đâu”, hãy rũ bỏ xiềng xích của lòng vị tha và nắm lấy lợi ích của bạn, một cách lý trí, tham vọng và tự hào. Và tôi chúc bạn hạnh phúc mà chúng ta có thể đạt được. Cảm ơn.

Phần Hỏi - Đáp

H: Xin chào. Ayn Rand xác định lí lẽ, mục đích và lòng tự trọng là ba giá trị cốt lõi. Và sau đó bà xác định niềm kiêu hãnh là một trong những đức tính cơ bản. Và tôi đang tự hỏi liệu bà có thể phân biệt lòng tự trọng và niềm kiêu hãnh và tại sao Ayn Rand xác định lòng tự trọng là một giá trị còn niềm kiêu hãnh là một đức tính?

Đ: Vâng, thật thú vị. Ý tôi là, bà ấy nói về cả đức tính và giá trị. Và các đức tính định danh cho các loại hành động cần thiết để đạt được các giá trị của chúng ta. Ba giá trị cốt lõi, như bạn nói, Ayn Rand nói, đó là lí lẽ, mục đích và lòng tự trọng. Chúng có liên quan mật thiết với nhau, ý tôi là, chúng là sản phẩm của những gì bạn nhận được trong quá trình hành động có đạo đức. Lòng tự trọng là một giá trị bạn có được từ hành động kiêu hãnh, từ việc rèn luyện đức tính, thực hiện những hành động đáng tự hào, giữ bản thân mình hành động theo những tiêu chuẩn cao. Nhưng hình như tôi đã bỏ sót điều gì đó trong câu hỏi của bạn...

H: Vâng, khi tôi nghĩ về lòng tự trọng và niềm kiêu hãnh, tôi cố gắng phân biệt những điều đó trong tâm trí của mình, tôi có thể tưởng

Đ: Vâng, xin lỗi, hãy để tôi làm sáng tỏ điều này. Một lần nữa, khi chúng ta nói về niềm kiêu hãnh, hầu hết mọi người không cho rằng kiêu hãnh là một loại hành động, họ nghĩ về nó như một thái độ, một kiểu tự đánh giá: Tôi hãnh diện về bản thân hoặc tôi xấu hổ về bản thân mình, hoặc tôi chẳng cảm thấy gì sất, nhưng đó là sự đánh giá, nhận xét về chính mình. Đó là cách chúng ta thường nghĩ về niềm kiêu hãnh, và không có gì sai khi nghĩ theo cách đó. Nhưng Ayn Rand sử dụng từ “kiêu hãnh” theo nghĩa chuyên biệt, để đặt tên cho một loại hành động, bạn biết đấy, tham vọng đạo đức, đặt cho mình những tiêu chuẩn cao. Cam kết đạt được sự hoàn hảo về đạo đức. Sự hoàn hảo? Nghe có vẻ hơi đáng sợ. Chà, đúng vậy, khi bạn khao khát một quy tắc đạo đức không thực tế như lòng vị tha, không có gì lạ khi sự hoàn hảo bị mang tiếng xấu. Sự hoàn hảo...vâng, tôi sẽ trở lại với sự hoàn hảo sớm. Bây giờ, Ayn Rand nói về kiêu hãnh như một loại hành động, nếu bạn diễn giải theo cách đó, thì nó không tương đồng với cảm giác mà bạn nhận được; kết quả là, bạn sẽ cảm thấy hãnh diện vì hành động trung thực một cách đáng tự hào và đầy tham vọng. Tôi đã hành động trung thực nhất có thể trong tình huống đó. Hãy trở lại với sự hoàn hảo trong vài phút, tôi muốn nhấn mạnh điểm này. Sự hoàn hảo...”Ồ, không ai có thể hoàn hảo?” Tại sao không? Nếu chúng ta hiểu sự hoàn hảo theo ngữ cảnh, với thực tế khả năng của những người này trong những trường hợp đó, điều này có thể khác với việc “cô ấy có thể biết nhiều hơn những gì cô ấy biết và nhiều hơn anh ta”, bạn biết đấy, ví như với hơn tám năm kinh nghiệm, hoặc bất cứ thứ gì kiểu như thế. Luôn có một “tốt nhất có thể” trong các trường hợp như vậy, và bạn có thể làm điều đó. Và không có lý do gì để không làm điều đó. Tôi nghĩ đó là những gì bạn muốn nói, bằng cách theo đuổi sự hoàn hảo, đạt được sự hoàn hảo và hãnh diện về bản thân. Bây giờ, một lần nữa, tôi xin nhắc lại, cuốn sách của Tiến sĩ Peikoff - Chủ nghĩa khách quan: Triết lý của Ayn Rand, có một chương về các đức tính. Ông đi sâu vào từng đức tính, bạn biết đấy, niềm kiêu hãnh, ông phân tích mỗi đức tính sâu hơn nhiều. Tôi nghĩ ông cũng bàn luận nhiều hơn về các giá trị: lí lẽ, mục đích, lòng tự trọng. Trong cuốn sách của tôi, tôi dành riêng một chương cho niềm kiêu hãnh. Bạn biết đấy, tôi không trực tiếp nói về các giá trị, nhưng chắc chắn có nhiều thứ để bạn đọc thêm về những điều này. Và một số trong những nguồn tham khảo đó được trích dẫn trong tài liệu của bạn.

H: Cảm ơn.

H: Cảm ơn bài giảng thực sự xuất sắc của bà, cả hai đều xuất sắc. Vâng, khi bà nói rằng hạnh phúc là tự tạo hoặc không thể chuyển giao, bà chủ yếu tập trung nhấn mạnh rằng bạn không thể làm cho người khác hạnh phúc. Điều đó dường như ngụ ý rằng người khác cũng không thể thực sự làm bạn buồn. Và điều đó, bà biết đấy, liên hệ với những gì bà nói về hạnh phúc, là về những điều bạn có thể kiểm soát; còn những gì người khác làm là một trong những điều mà bạn không thực sự kiểm soát. Bà có ý kiến gì về điều này không?

Đ: À. Không. không. Một lần nữa, chúng ta ảnh hưởng lẫn nhau, cả ảnh hưởng tốt và ảnh hưởng xấu, cả hạnh phúc và bất hạnh. Chúng ta tác động lẫn nhau, một số người hơn những người khác, vì mối quan hệ của bạn với họ. Vì vậy, bạn biết đấy, chúng ta không phải là robot miễn dịch, và chúng ta không nên trở thành như vậy. “Nhưng chúng ta nên thử...?” Không, không. Tất nhiên chúng ta bị ảnh hưởng bởi những người khác. Đó là một phần lý do tại sao chúng ta nên công bằng trong mối quan hệ của chúng ta với những người khác, đánh giá họ một cách khách quan và đối xử với họ một cách phù hợp. Song, bản chất của việc tôi có hạnh phúc hay không, bất kể chuyện xấu có thể xảy ra với những người khác trong cuộc sống của tôi, bất kể tôi bị ngược đãi như thế nào (hãy giả sử tôi bị người khác ngược đãi), hoặc bất kể điều gì bạn nghĩ đến, hoặc, bạn biết đấy, dù họ có cố ý ảnh hưởng đến tôi theo cách tiêu cực nhưng hạnh phúc của tôi là một trách nhiệm liên quan tới việc tôi dẫn dắt cuộc sống của mình như thế nào, chứ không phải những gì đang xảy ra với tôi. Vì vậy, một lần nữa, hạnh phúc không thụ động. Điều này không có nghĩa là phủ nhận ảnh hưởng đến tâm lý và các khía cạnh khác, theo một cách nào đó, hoặc theo toàn bộ các cách khác nhau. Nhưng điều tôi thực sự muốn nhấn mạnh là bản chất của hạnh phúc được điều khiển bởi bản thân bạn, bởi vì chính bạn đang dẫn dắt cuộc sống của bạn ngày càng tiến bộ hơn. Và nếu tôi đưa ra lựa chọn về cách tôi sống cuộc sống của mình, liệu tôi sống duy lí hay không; tôi có sống trung thực và công bằng hay không,... Và đó là sự hài lòng mà bạn sẽ cảm nhận được khi đạt được những giá trị khách quan trong cuộc sống.

H: Vâng, Điều này dường như để giải thích tại sao nỗi đau của Roark lại thật sâu sắc?

Đ: Đó là một điểm tuyệt vời, vâng, tôi nghĩ đó là sự thật. Nó có thể trầm trọng hơn, bạn biết đấy, giống như bạn bị ảnh hưởng bởi một số điều nhất định hoặc một số người nhất định, nhưng, về cơ bản, tất cả phụ thuộc vào bạn, đó là quyết định của bạn.

H: Cảm ơn.

H: Tôi nghĩ rằng bà vừa trả lời câu hỏi của tôi. Tôi đã cố gắng để hiểu mối quan hệ giữa tham vọng, thích và hạnh phúc. Tôi muốn hỏi việc có quá nhiều tham vọng liệu có ảnh hưởng hoặc làm tôi không vui, nhưng tôi nghĩ bà đã trả lời điều đó.

Đ: Chà, bạn biết đấy, bạn thực sự phải cố gắng thực tế và trung thực với chính mình về những mục tiêu có thể đạt được, và giữ tham vọng của bạn phù hợp với khả năng của bạn, thử thách và thúc đẩy bản thân mà không trở nên phi thực tế. Và khi tôi nhận ra rằng đây là một mục tiêu tốt, nhưng tôi chưa có khả năng để thực hiện mục tiêu đó ngay bây giờ, có lẽ tôi nên suy nghĩ về việc đi bước chậm hơn một chút, từng bước một, vv... Một người chỉ cần thực sự trung thực và quan sát chính mình trong khi thiết lập đúng loại mục tiêu, được chứ? Cho phép tôi, vì tôi đã sử dụng từ đó – tự xem xét nội tâm của mình, tôi muốn liên kết điều này với một câu hỏi phát sinh trong phần một về việc “xây dựng cái tôi’. Tôi muốn bàn luận thêm về điều này, ít nhất từ kinh nghiệm cá nhân của tôi – chiêm nghiệm - điều mà Jean Moroney, Ed Locke, và Gena Gorlin đã nói đến, và một vài người trong số họ đã đề cập đến gần đây. Đó là một cách tuyệt vời để tìm hiểu về bản thân, và chúng ta đã nói sơ lược về việc xây dựng cái tôi trong phần một. Bạn muốn tìm hiểu bản thân, tìm hiểu khả năng, sở thích, điểm mạnh, điểm yếu của bạn. Điểm yếu mà bạn cần phải khắc phục, nhỉ? Bất cứ điều gì, chẳng hạn như quá nhút nhát, hoặc không đủ nhút nhát. Hoặc, bạn biết đấy, tôi vẫn có vấn đề với sự độc lập. Tôi cần phải cải thiện nó nhiều hơn một chút. Dù sao đi nữa, tôi chỉ đang cố gắng để nói về sự trung thực, tự đánh giá lại bản thân, việc thực hiện điều đó không phải lúc nào cũng dễ dàng. Đôi khi bạn tìm thấy một số thứ trong đó – Kiểu như “Í ẹ, tôi rất vui vì tôi là người duy nhất phải dọn dẹp cái mớ lộn xộn bên trong mình. Tất cả các bạn không thể thấy được nó”. Nhưng nếu bạn trung thực, bạn thật sự có thể tìm ra những gì bạn cần làm để cải thiện chính mình.

H: Khi tập trung vào những điều mà tôi biết ơn và trân trọng, tôi thấy mình hạnh phúc hơn. Câu hỏi của tôi là: lòng biết ơn, sự trân trọng liệu có ý nghĩa gì trong phương pháp để hạnh phúc? Hay nó làm suy yếu tham vọng?

Đ: Tôi không nghĩ rằng nó nhất thiết sẽ phá hoại tham vọng. Tôi là một người hâm mộ cuồng nhiệt của “sự trân trọng”. Tôi muốn nói rằng, thi thoảng, khi mọi người nói về việc biết ơn, lòng biết ơn, ý của họ là lòng tôn kính với Chúa vì tất cả những gì Ngài đã ban cho chúng ta. Vâng, nếu bỏ qua tất cả những thứ vô nghĩa kiểu như vậy, tôi tin rằng lòng biết ơn, sự trân trọng những gì tốt đẹp và những gì đang hiện diện, dù là do con người hay thần thánh tạo ra, dù là điều những người khác đã làm hay đang làm; là một phần của việc hình thành hoặc là đã có một quan niệm nhân từ về cuộc sống, là tiền đề của “vũ trụ nhân từ”. Tôi cũng tin rằng điều đó thực sự có tác dụng tốt lành đến chúng ta. Nhưng nó hơi giống như nói, “tập trung vào mặt tích cực, có rất nhiều điều tích cực”. Dù gì đi nữa, khi tôi đang đi dạo ở một nơi gần đây, tôi nghĩ bạn hiểu ý tôi, một công viên gần đây, vào Ngày Quốc Khánh Hoa Kỳ, tôi thấy một cậu bé đội mũ lính cứu hỏa. Nó làm tôi thực sự hạnh phúc... Ý tôi là, tôi chỉ đi dạo và nhìn ngắm mọi thứ xung quanh: những dải cờ, các trò chơi cho trẻ con và mọi thứ...lúc đó, bạn chỉ muốn thưởng thức và trân trọng quang cảnh ấy. Ôi thôi đừng nói với tôi về thưởng thức. Thật là nhiều niềm vui! Chúng ta sẽ nói về nó sau. Có rất nhiều điều để nói... [Cảm ơn bạn]

H: Là một sinh viên, tôi chỉ muốn nói lời cảm ơn đến ARI (Ayn Rand Institute) và mọi người ở đây vì đã cho chúng tôi cơ hội tuyệt vời này để đến và có một môi trường an toàn để nói về... [Tara: Cảm ơn bạn đã biết ơn, không, cảm ơn bạn vì đã đánh giá cao.] Là một sinh viên đại học, có một môi trường như thế này là điều không tưởng. Tôi đã cố gắng. Nhưng nó không khả quan. Bà đã đề cập trước đó trong bài giảng rằng cá nhân chúng ta không thể làm cho người khác hạnh phúc vì hạnh phúc đến từ bên trong. Vậy làm thế nào để chúng ta áp dụng ý tưởng này vào các mối quan hệ? Cụ thể là những mối quan hệ lãng mạn.

Đ: Hãy trở lại vào năm tới để tham gia khóa học về các mối quan hệ lãng mạn, mà giáo viên sẽ không phải là tôi. Có lẽ tôi sẽ đăng ký khóa học đó nữa. Vâng, hãy để tôi nói một vài điều ngắn gọn. Ayn Rand có vài bài tiểu luận về tình yêu lãng mạn và những người theo chủ nghĩa khách quan khác cũng viết về các mối quan hệ lãng mạn. Ellen Kenner và Ed Locke có một cuốn sách về chủ đề này. Trong cuốn sách của tôi, tôi có bàn luận một chút về tình bạn, nên nó không phải là lãng mạn, bạn biết đấy, “nửa kia”, mà về tình bạn vị kỷ. Chúng ta cũng thấy tình bạn vị kỷ trong tiểu thuyết, phải không? Trong Suối nguồn chẳng hạn, chúng ta có một số ví dụ tuyệt vời. Nhưng những người bạn ích kỷ và những người yêu ích kỷ không tìm đến với nhau để có được, không kết hợp với nhau để tạo nên ý nghĩa cuộc sống. Họ tô điểm, làm giàu và khiến cuộc sống của bạn trở nên tươi đẹp hơn. Nhưng nếu mỗi người không phải là một cá nhân tự đứng vững, bạn biết đấy, một người duy-lí và năng-suất, có mục đích khác với những người khác, họ sẽ chẳng thể làm được gì cho ai cả. Đó là một câu hỏi rất phức tạp. Nhưng đó là tất cả những gì tôi có thể nói bây giờ.

H: Cảm ơn bà rất nhiều!

A: Cảm ơn bạn

H: Tôi có một câu hỏi liên quan đến niềm kiêu hãnh. Gần đây tôi đã tiếp xúc với một người làm một việc tuyệt vời, theo tất cả các tiêu chuẩn hợp lý, đó là một sản phẩm tuyệt vời. Và tôi hoàn toàn đánh giá cao nó. Tuy nhiên, giả sử, anh ta cứ liên tục nói với tôi về việc anh ta đã làm tuyệt vời như thế nào, bà biết đấy, và một mặt tôi nghĩ, “đó quả là một điều tuyệt vời, một sản phẩm tuyệt vời. Anh ta công nhận điều đó thì có gì sai chứ?” Chính tôi công nhận điều đó mà, bà biết đấy, một mặt, tôi thấy không có gì sai với điều đó. Mặt khác, điều đó thực sự khiến tôi thấy khó chịu. Nghe anh ta nói như vậy hoài, làm tôi thấy khó chịu. Nhưng anh ta thật sự không khoác lác vì sản phẩm rất tuyệt.

Đ: à, không, không. Tôi nghĩ người ta có thể vẫn khoe khoang ngay cả khi sản phẩm rất tuyệt. Ý tôi là, có một dạng kiểu như muốn thu hút sự chú ý...tôi nghĩ chúng ta hiểu. Bạn biết đấy. Quỳ gối ở vạch cuối sân và chỉ tay lên người đàn ông ở phía trên. Chúng ta mệt mỏi vì điều đó.

H: Vì vậy, tôi tự hỏi, tôi cảm thấy dường như ở đây có một sự mâu thuẫn...

Đ: Nghe có vẻ như...nếu tôi là một nhà trị liệu. Nghe có vẻ như người này có vấn đề. Ý tôi là không cần phải...chẳng có giá trị khách quan nào lại được phục vụ bằng cảm giác cần phải liên tục kêu gọi sự chú ý đến thành tựu của một người ngay cả chúng rất ấn tượng. Trong trường hợp này, tôi cảm giác như anh ta có một vấn đề tâm lý khác khiến anh ta làm như vậy. Và tôi chỉ muốn nói. Tôi sẽ trả lời một câu hỏi cuối cùng, tôi nghĩ chúng ta có đủ thời gian. Và sau đó tôi bàn về một vấn đề liên quan đến bài giảng ngày hôm qua. Vâng.

H: Một số người theo chủ nghĩa khách quan ưa lập luận rằng điều quan trọng là phải đòi lại việc sử dụng từ “Tham lam” theo nghĩa tích cực. Bà nghĩ gì về điều này?

Đ: Tôi không nghĩ rằng, chúng ta không nên sử dụng thuật ngữ “tham lam”. Tôi nghĩ chúng ta nên làm một kiểu như giải nén nó ra, khi thuật ngữ này được sử dụng, bạn biết đấy, như cái cách mà chúng ta nói về sự ích kỷ và lòng vị tha trong Phần I. Và không có thủ thuật ngôn ngữ nào có thể giúp chúng ta giải quyết vấn đề này. Vì vậy, “tham lam”, tôi nghĩ hoàn toàn ổn khi sử dụng thuật ngữ “tham lam”. Và khi người khác đưa ra thuật ngữ "tham lam" trong bất kỳ cuộc thảo luận nào, hãy nói về nó chính xác như những gì bạn đang nói. Xác định sự phản đối nằm ở đâu? Nếu chúng ta cáo buộc một người là vô độ, bạn có muốn nói về điều đó không...đó có phải là chủ nghĩa vật chất của lòng tham không? Có gì sai với vật chất? Có gì sai khi muốn có nhiều vật chất hơn, một cuộc sống tốt hơn, một cuộc sống dễ chịu hơn. Vì vậy, điều quan trọng nhất là xác định bản chất của vấn đề, phải không? Và đừng để họ, những người không thích tham lam, những người phản đối sự ích kỷ, đừng cho họ ưu thế bằng cách nói rằng “Ồ vâng”. Đừng. Chúng ta đang nói về sự ích kỷ. Đó là khao khát cháy bỏng, đó là lòng tham, “Tôi tham lam”. Không có lời biện hộ nào cả. Vâng. Tôi thực sự tham lam cho cuộc sống tốt nhất mà tôi có thể có. Cảm ơn bạn. Không có lời biện hộ nào cả.

Nguồn: ReasonVN